Bu madde, 1709'da ilk Afgan devleti olan Hotak İmparatorluğu'nun kuruluşundan bu yana Afganistan devlet başkanlarını listeler. == Tarihi == 18\. yüzyıldan önce bugünkü Afganistan toprakları bölünmüş durumdaydı ve büyük kısmı Delhi Sultanlığı tarafından yönetiliyordu. Batıdaki Herat bölgesi İran'daki Safevî Devleti'nin, kuzeydeki Mezar-ı Şerif bölgesi ise Buhara Hanlığı'nın yönetimindeydi. Güneydeki Kandahar bölgesi ise Safevilerle Babür İmparatorluğu (Hint-Türk İmparatorluğu) arasında el değiştiriyordu. İki tarafın baskısı altında yaşayan Afganların (Peştunlar) bağımsızlık girişimleri bastırıldı. 18\. yüzyıl başında Babür İmparatorluğu'nun gerilemesi ve Safevilerin zayıflaması, kaynaşan Afgan aşiretlerinin yeniden özgürlüklerine kavuşmalarını ve modern Afganistan'ın kurulmasını sağladı. Bunun ilk belirtisi Gılzey aşiretinin reisi Mir Veys Hotak'ın 1709'da ayaklanarak, bağımsızlığını ilan etmesi ve Hotak İmparatorluğu'nu kurması oldu. Ama Gılzeylere karşı ulusal bir hareket başlatan İran hükümdarı Nadir Şah, 1738'de Kandehar ve Kabil'i ele geçirdi. Nadir Şah, 1747'de öldürülünce, subaylarından Ahmed Han (Abdali aşiretinden), kendisini Kandehar'da kral ilan etti ve Dürrani Hanedanı'nı kurdu. Dürrani Hanedanı'ndan gelen Timur Şah'ın ölümünden (1793) sonra oğulları ve onlara bağlı aşiret resileri taht için birbirleriyle çatıştılar. 1818'de etkinlik gösteren Dost Muhammed Han, Kabil'de emir olarak tanındı (1839) ve Barakzay hanedanını kurdu. 1926'da Emanullah Han önderliğinde Afganistan Emirliği, Afganistan Krallığı adını aldı. 1973'te, son kral Muhammed Zahir Şah, kuzeni Muhammed Davud Han tarafından muhalefetin de desteklediği bir askerî darbeyle devirdi. Barakzay hanedanının bir parçası olmasına rağmen, Davud Han gelenekten ayrıldı ve kendini Şah ilan etmedi, bunun yerine monarşiyi kaldırdı ve Afganistan Cumhuriyeti'ni kurdu, kendisi de cumhurbaşkanı oldu. Cumhuriyet, 1978'deki Sevr Devrimi'ne kadar sürdü. 1978'den beri Afganistan, sürekli bir iç çatışma ve dış müdahalelere sahne durumundadır. Eski cumhurbaşkanı Hamid Karzai, 7 Aralık 2004'te Afganistan'ın demokratik olarak seçilen ilk devlet başkanı oldu. Halefi Eşref Gani 29 Eylül 2014'ten, Taliban'ın 2021 saldırısı sebebiyle 15 Ağustos 2021'de Kabil'in düşmesi üzerine sürgüne gidişine kadar iktidardaydı. Taliban, 19 Ağustos 2021'de İslam Emirliği'ni resmen restore etti ve liderleri Hibetullah Ahundzade yeni devlet başkanı oldu. == Devlet başkanlarının listesi == (İtalik olarak yazılan tarihler görevin fiilen devam ettiğini göstermektedir) === Hükümdarlar === ==== Hotak İmparatorluğu (1709-1738) ==== İsim Portre Tahta geçişi Tahttan inişi Hanedan Not(lar) Mir Veys Hotak 100x100pik 1709 1715 Hotak Hotak Hanedanı'nın kurucusu Abdülaziz Hotak 100x100pik 1715 1717 Hotak Mir Veys Hotak'ın kardeşi. Kısa hükümdarlık süresi yeğeni tarafından sona erdirildi. Mahmud Hotak 150x150pik 1717 22 Nisan 1725 Hotak Mir Veys Hotak'ın oğlu Eşref Hotak 150x150pik 22 Nisan 1725 1730 Hotak Mir Veys Hotak'ın yeğeni Hüseyin Hotak 149x149pik 1730 24 Mart 1738 Hotak Mir Veys Hotak'ın oğlu. Kandehar Kuşatması sonrası Nadir Şah tarafından tahttan indirildi. ==== Dürrani İmparatorluğu (1747-1842) ==== İsim Portre Tahta geçişi Tahttan inişi Hanedan Not(lar) Ahmed Şah Dürrani 149x149pik 1747 16 Ekim 1772 Dürrani Dürrani Hanedanı ve Dürrani İmparatorluğu'nun kurucusu. Modern Afganistan'ın kurucusu olarak kabul edilir Timur Şah Dürrani 100px 16 Ekim 1772 18 Mayıs 1793 Dürrani Ahmed Şah Dürrani'nin oğlu Zaman Şah Dürrani 100px 18 Mayıs 1793 25 Temmuz 1801 Dürrani Timur Şah Dürrani'nin oğlu Mahmud Şah Dürrani 100px 25 Temmuz 1801 13 Temmuz 1803 Dürrani Timur Şah Dürrani'nin oğlu Şüca Şah Dürrani 141x141pik 13 Temmuz 1803 3 Mayıs 1809 Dürrani Timur Şah Dürrani'nin oğlu Mahmud Şah Dürrani 100px 3 Mayıs 1809 1818 Dürrani Timur Şah Dürrani'nin oğlu Ali Şah Dürrani 100x100pik 1818 1819 Dürrani Timur Şah Dürrani'nin oğlu Eyüp Şah Dürrani 100x100pik 1819 1823 Dürrani Timur Şah Dürrani'nin oğlu ==== Afganistan Emirliği (1823-1926) ==== İsim Portre Tahta geçişi Tahttan inişi Hanedan Not(lar) Sultan Muhammed Han 100x100pik 1823 1826 Barakzay Serdar Payendah Han'ın oğlu Dost Muhammed Han 100px Yaz 1826 6 Ağustos 1839 Barakzay Serdar Payendah Han'ın oğlu Şüca Şah Dürrani 141x141pik 7 Ağustos 1839 5 Nisan 1942 Dürrani Timur Şah Dürrani'nin oğlu. Şüca Şah, 1842'de Kabil'den geri çekilmenin ardından öldürüldü. Ekber Han 150x150pik Mayıs 1842 1843 Barakzay Dost Muhammed Han'ın oğlu Dost Muhammed Han 100px 1843 9 Haziran 1863 Barakzay Serdar Payendah Han'ın oğlu Şir Ali Han 100px 9 Haziran 1863 Mayıs 1866 Barakzay Dost Muhammed Han'ın oğlu Muhammed Afzal Han 100px Mayıs 1866 7 Ekim 1867 Barakzay Dost Muhammed Han'ın oğlu Muhammed Azam Han 100px 7 Ekim 1867 21 Ağustos 1868 Barakzay Dost Muhammed Han'ın oğlu Şir Ali Han 100px 9 Eylül 1868 21 Şubat 1879 Barakzay Dost Muhammed Han'ın oğlu Muhammed Yakup Han 100px 21 Şubat 1879 12 Ekim 1879 Barakzay Şir Ali Han'ın oğlu Eyüb Han 132x132pik 12 Ekim 1879 31 Mayıs 1880 Barakzay Şir Ali Han'ın oğlu Abdurrahman Han 100px 31 Mayıs 1880 1 Ekim 1901 Barakzay Muhammed Afzal Han'ın oğlu Habibullah Han 100px 1 Ekim 1901 20 Şubat 1919 Barakzay Abdurrahman Han'ın oğlu Nasrullah Han 100px 20 Şubat 1919 28 Şubat 1919 Barakzay Abdurrahman Han'ın oğlu Emanullah Han 100px 28 Şubat 1919 9 Haziran 1926 Barakzay Habibullah Han'ın oğlu ==== Afganistan Krallığı (1926-1929) ==== İsim Portre Tahta geçişi Tahttan inişi Hanedan Not(lar) Emanullah Han 100px 9 Haziran 1926 14 Ocak 1929 Barakzay Habibullah Han'ın oğlu İnayetullah Han 100px 14 Ocak 1929 17 Ocak 1929 Barakzay Habibullah Han'ın oğlu ==== Sakkavist Emirliği ve 1928-1929 İç Savaşı ==== İsim Portre Tahta geçişi Tahttan inişi Hanedan Not(lar) Habibullah Kalakani 100px 17 Ocak 1929 13 Ekim 1929 Hanedanı yok Kral ve emir olarak taç giydi. 1928-29 iç savaşı sırasında tahta çıktı. Görevden alındı ​​ve idam edildi. Ali Ahmed Han 153x153pik 17 Ocak 1929 9 Şubat 1929 Hanedanı yok Kral olarak taç giydi. 1928-29 iç savaşı sırasında Kalakani'ye karşı ayaklandı. Yakalanıp idam edildi. Emanullah Han 100px Mart 1929 23 Mayıs 1929 Barakzay Habibullah Han'ın oğlu Eski kral. 1928-29 iç savaşı sırasında tahta çıkmak için Afganistan'a döndü. Sonunda Britanya Hindistanı'na geri çekildi. Ayrıca bkz. Emanullah sadakati ==== Afganistan Krallığı (restore edildi; 1929-1973) ==== İsim Portre Tahta geçişi Tahttan inişi Hanedan Not(lar) Muhammed Nadir Şah 100px 15 Ekim 1929 8 Kasım 1933 Barakzay Dost Muhammed Han'ın büyük yeğeni Muhammed Zahir Şah 100px 8 Kasım 1933 17 Temmuz 1973 Barakzay Muhammed Nadir Şah'ın oğlu ==== Yerel hükümdarlar ==== Bazı yöneticiler, tahtta hak iddia etmek için Afganistan'daki iç çatışmalardan yararlanmaya çalıştılar. Ancak, yönetimleri yalnızca belirli alanlarla sınırlı kaldı. İsim Portre Tahta geçişi Tahttan inişi Hanedan Not(lar) Cehandad Han 100x100pik Mayıs 1912 Mayıs 1912 Hanedanı yok Emir olarak taç giydi. 1912 isyanı sırasında sadece Host'ta hüküm sürdü. Abdül Kerim bağlantı=https://en.wikipedia.org/wiki/File:No_image.svg|100x100pik Temmuz 1924 30 Ocak 1925 Barakzay Muhammed Yakup Han'ın oğlu. Emir olarak taç giydi. 1924-1925 isyanı sırasında Güney İli'nde hüküm sürdü. Salemay 100x100pik 1944 1946 Hanedanı yok Kral olarak taç giydi. 1944-47 aşiret isyanları sırasında Doğu İli'nde hüküm sürdü. === Hükümdar olmayanlar === İsim Portre Doğum–Ölüm Görev Başlangıcı Görev Bitişi Görev Süresi Siyasi Parti Not(lar) Afganistan Cumhuriyeti (1973-1978) Muhammed Davud Han bağlantı=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sardar_Mohammed_Daud.jpg|140x140pik 1909-1978 17 Temmuz 1973 28 Nisan 1978 4 yıl, 285 gün Bağımsız (1976'ya kadar) Cumhurbaşkanı. Barakzay hanedanının üyesi (Muhammed Zahir Şah'ın birinci kuzeni). Sevr Devrimi sırasında ailesinin çoğuyla birlikte öldürüldü."There was, therefore, little to hinder the assault mounted by the rebel 4th Armored Brigade, led by Major Mohammad Aslam Watanjar, who had also been prominent in Daoud's own coup five years before. Watanjar first secured the airport, where the other coup leader, Colonel Abdul Qadir, left by helicopter for the Bagram air base. There he took charge and organized air strikes on the presidential palace, where Daoud and the presidential guard were conducting a desperate defense. Fighting continued the whole day and into the night, when the defenders were finally overwhelmed. Daoud and almost all of his family members, including women and children, died in the fighting. Altogether there were possibly as many as two thousand fatalities, both military and civilian." p. 88 of Ewans, Martin (2002) Afghanistan: A Short History of Its People and Politics HarperCollins, New York, Page 88 Yeni yetkililere teslim olmayı reddettiği için öldürüldüğü iddia edildi. Ulusal Devrimci Parti Afganistan Demokratik Cumhuriyeti (1978-1992) Albay Abdül Kadir bağlantı=https://en.wikipedia.org/wiki/File:No_image.svg|100x100pik 1944-2014 28 Nisan 1978 30 Nisan 1978 2 gün Demokratik Halk Partisi (Halk grubu) Askeri Devrimci Konsey Başkanlığı Başkanı. Nur Muhammed Tereki bağlantı=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Nur_Muhammad_Taraki.png|135x135pik 1917-1979 30 Nisan 1978 14 Eylül 1979 1 yıl, 137 gün Demokratik Halk Partisi (Halk grubu) Devrimci Konsey Başkanlığı Başkanı. Hafızullah Emin'in emriyle öldürüldü. Hafizullah Emin 100px 1929-1979 14 Eylül 1979 27 Aralık 1979 104 gün Demokratik Halk Partisi (Halk grubu) Devrimci Konsey Başkanlığı Başkanı. Fırtına Operasyonu-333 sırasında Sovyet özel kuvvetleri tarafından öldürüldü. Babrak Karmal bağlantı=https://en.wikipedia.org/wiki/File:No_image.svg|100x100pik 1929-1996 27 Aralık 1979 24 Kasım 1986 6 yıl, 332 gün Demokratik Halk Partisi (Perçem grubu) Devrimci Konsey Başkanlığı Başkanı. Görevden alındı. Hacı Muhammed Çamkani bağlantı=https://en.wikipedia.org/wiki/File:No_image.svg|100x100pik 1947-2012 24 Kasım 1986 30 Eylül 1987 310 gün Bağımsız Devrimci Konsey Başkanlığı Başkanı. Ulusal Uzlaşma sürecinin bir parçası olarak atandı. Muhammed Necibullah bağlantı=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mohammad_Najibullah_1986.jpg|146x146pik 1947-1996 30 Eylül 1987 16 Nisan 1992 4 yıl, 199 gün Demokratik Halk Partisi (Perçem grubu) (1990'a kadar) Cumhurbaşkanı (30 Kasım 1987'ye kadar Devrimci Konsey Başkanlığı Başkanı). İstifa etti. Vatan Partisi Abdülrahim Hatif bağlantı=https://en.wikipedia.org/wiki/File:No_image.svg|100x100pik 1926-2013 16 Nisan 1992 28 Nisan 1992 12 gün Vatan Partisi Cumhurbaşkanı vekili. Görevden alındı. Afganistan İslam Devleti (1992-1996) Sibgatullah Müceddidi bağlantı=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mojaddedi_in_September_2014.jpg|100x100pik 1926-2019 28 Nisan 1992 28 Haziran 1992 61 gün Afganistan Ulusal Kurtuluş Cephesi Devlet başkanı vekili. İstifa etti. Burhaneddin Rabbani 100px 1940-2011 28 Haziran 1992 27 Eylül 1996 4 yıl, 91 gün Cemiyet-i İslami Devlet başkanı. 27 Eylül 1996'da Kabil'in Düşüşü üzerine görevden alındı. 13 Kasım 2001'de Kabil'in geri alınmasına kadar 1996-2001 İç Savaşı sırasında isyanda yer almaya devam etti. 1996 ve 2001 yılları arasında İslam Devleti, Afgan topraklarının yalnızca %10'unu kontrol etmesine rağmen uluslararası alanda kabul görmüş hükûmet olarak kaldı. Afganistan İslam Emirliği (1996-2001) Molla Muhammed Ömer bağlantı=https://en.wikipedia.org/wiki/File:No_image.svg|100x100pik 1966-2013 27 Eylül 1996 23 Kasım 2001 5 yıl, 47 gün Taliban Yüksek Konsey Başkanı, Lider ve Müminlerin Emiri. 13 Kasım 2001'de Kabil'in düşüşü sırasında görevden alındı. 23 Nisan 2013'teki ölümüne kadar Taliban Ayaklanması sırasında isyanda yer almaya devam etti. 1996 ve 2001 yılları arasında İslam Emirliği, Afgan topraklarının yaklaşık %90'ını kontrol etmesine rağmen hiçbir zaman geniş çapta uluslararası tanınma elde edemedi. Afganistan İslam Devleti (2001-2002) Burhaneddin Rabbani 100px 1940-2011 13 Kasım 2001 22 Aralık 2001 39 gün Cemiyet-i İslami Devlet başkanı. Kabil'in geri alınması üzerine görevine geri döndü. Hamid Karzai 138x138pik 1957- 22 Aralık 2001 13 Temmuz 2002 203 gün Bağımsız Devlet başkanı vekili. Bonn Konferansı'nda atandı. Afganistan Geçiş Yönetimi (2002-2004) Hamid Karzai bağlantı=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hamid_Karzai_listens_to_Barack_Obama_in_Kabul_2012_(cropped).jpg|138x138pik 1957- 13 Temmuz 2002 7 Aralık 2004 2 yıl, 147 gün Bağımsız Geçici Cumhurbaşkanı; 2002 loya jirga'da atandı Afganistan İslam Cumhuriyeti (2004-2021) Hamid Karzai bağlantı=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hamid_Karzai_listens_to_Barack_Obama_in_Kabul_2012_(cropped).jpg|138x138pik 1957- 7 Aralık 2004 29 Eylül 2014 9 yıl, 296 gün Bağımsız Cumhurbaşkanı. Demokratik olarak seçilmiş ilk cumhurbaşkanı. 2004'te seçildi ve 2009'da yeniden seçildi. Eşref Gani bağlantı=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ashraf_Ghani_December_2014.jpg|136x136pik 1949- 29 Eylül 2014 15 Ağustos 2021 6 yıl, 320 gün Bağımsız Cumhurbaşkanı. İktidarın ilk barışçıl geçişi. 2014'te seçildi ve 2019'da yeniden seçildi. Görevden alındı. Afganistan İslam Emirliği (2021-günümüz) Molla Mevlevî Hibetullah Ahundzade 100x100pik - 15 Ağustos 2021 Günümüz Taliban Lider ve Müminlerin Emiri. 15 Ağustos 2021'de Kabil'in geri alınmasına kadar Taliban Ayaklanması sırasında konumunu iddia etti. 7 Eylül 2021'de resmi olarak göreve atandı. İslam Emirliği, Afgan topraklarının çoğunluğunu kontrol etmesine rağmen şu anda uluslararası olarak tanınmamaktadır. == Ayrıca bakınız == * Afganistan İslam Emirliği lideri * Afganistan cumhurbaşkanı * Afganistan başbakanı * Afganistan icra kurulu başkanları listesi * Afganistan'da siyaset * Afganistan tarihi * Peştun imparatorlukları ve hanedanları listesi * Afganistan'ın adı * Afganlar == Notlar == == Kaynakça == # Hükümdar Kategori:Hükümdar listeleri # Devlet başkanları Kategori:Devlet başkanları listeleri