küçükresim|500px|Önemli olaylar ve bölgesel değişimi de içeren Sasani İmparatorluğu'nun zaman çizelgesi. Sasani İmparatorluğu ya da Sasani Hanedanı, MS 224-651 arasında süren Pers hanedanlığı için kullanılan isimdir. * 224 - I. Erdeşîr'in Şehinşah (Şahların Şahı/Kralların kralı) unvanını alması; Sasani hükümdarlığının kurulması. * c. 224-240 – Zerdüşt inancı, I. Erdeşîr hükümdarlığında bir iyileşme dönemi yaşar. * 230 - Sasani ordusu, Yukarı Mezopotamya'nın Roma tarafından kontrol edilen kısmına saldırdı ve Nisibis'i ele geçirdi ama elinde tutmayı başaramadı. * 237-238 - I. Erdeşîr, Doğu Roma vilayetlerine bir başka saldırıya başladı ve Harran ile Nisibis'i işgal etti. * 241 - I. Şâpûr'un tac giymesi. * c. 242-273 - Mani'nin Persia'da seyahatini yapması. * 252-256 - I. Şâpûr'un Doğu Roma vilayetlerine doğru ilerlemesi. * c. 259 - I. Şâpûr'un, Valerianus'u yenip, esir alması. * c. 260 - I. Şâpûr'un, Doğu Roma vilayetlerine 2. baskını. * c. 261 - Palmira hükümdarı Odaenathus, Antakya'nın yağmalanmasından dönen muzaffer Pers birliklerini durdurdu, I. Şâpûr'a karşı kayda değer bir fetih gerçekleştirip ve Persleri Fırat’ın ötesine püskürttü. * 271 - I. Hürmüz'ün tac giymesi. * 273 - I. Behrâm'ın tac giymesi. * 274 or 277 - Etkili Zerdüşt başrahibi Kartir tarafından Mani'nin idam edilmesi. * 276 - II. Behrâm'ın tac giymesi. küçükresim|Kartir'i elinde kendi yazıtını tutarken gösteren bir kabartma * 276 - Kartir, ibadetin Zerdüştçülüğün yerinin aşırı gücü olarak seçildi ve diğer inançların destekçilerini suçladı, Kâbe-i Zerdüşt, Nakş-ı Recep ve Sar Mashad (Kazerun'un güneyi) kabartmaları, ilkelerini gösterir. * 283 - Roma imparatoru Carus, Mezopotamya ve Tizpon ele geçirdi fakat askerleri beklenmedik bir şekilde geri döndü. * 286 - III. Tiridates, Ermeni tacını aldı ve Perslileri oradan attı. * 293 - Narseh rakiplerini ezip ve Pers tahtını oturdu. * c. 294 - Pers sınırı yanındaki Irak'taki Narseh’in Paikuli yazıtı. * 296 - Narseh, Ermenistan'a baskın yaptı, Tiridates'i kovup ve Romalıları bastırdı. * 297- Roma imparatoru Galerius, Narseh'in yaptıklarını geri aldı. Nisibis Antlaşması, Narseh'i Ermenistan ve Mezopotamya'yı terk etmeye zorladı. * c. 301 - Ermenistan Krallığı, Hristiyanlığı devlet dini olarak kabul eden ilk ulus oldu. * 302 - Narseh'in istifası; II. Hürmüz'ün tac giymesi. * 309 - II. Şâpûr'un tac giymesi. * 325 - II. Şâpûr, Arap halkına saldırdı ve imparatorluğun sınırlarını aşılmaz kıldı. * 338 - II. Şâpûr, Narseh tarafından Romalılara verilen beş bölgeyi geri aldı. * 348 - II. Şâpûr, Mezopotamya'yı ele geçirdi. * c. 360 - Kidarite Krallığı'nın kuruluşu. * 363 - Julianus, Pers birlikleri ile yapılan savaşta öldü; teslim alına topraklar ve Nisibis, Persler geri verildi. * 376 - Romalılar ile Persliler arasında mütareke imzalandı. * 379 - II. Şâpûr'un ölümü ve II. Erdeşîr'in tac giymesi. * 383 - III. Şâpûr'un tac giymesi. * 399 - I. Yezdicerd'in tac giymesi, Zerdüştçü din adamlarının etkisini kontrol etme çabası ve diğer inançlara karşı hoşgörüsü nedeniyle “Günahkar” olarak adlandırdı. * 409 - Hristiyanların halka açık ibadet etmesine ve kendi kiliselerini inşa etmelerine izin verildi.409 - Christian are permitted to publicly worship and to build churches thenagain.info * 420 - V. Behrâm'ün (Behrâm-ı Gûr) tac giymesi. * 421 - Persia ile Roma arasındaki barış sona erdi. * 422 - V. Behrâm, Ak Hunlar’ın yaptığı bir saldırıdan kurtulmayı başardı. * c. 425 - V. Behrâm, Şehnâme'ye göre insanları eğlendirmeleri için Hindistan'dan Çingeneleri getirdi. * 428 - Ermenistan'ın Arşak Hanedanı ona erdi. Sasani Ermenistanı'nın kurulması. * 438 - II. Yezdicerd'in tac giymesi. * 451 - Vardan Mamikonyan liderliğinde Hristiyan Ermeni asilere karşı Avarayr Muharebesi gerçekleşti. * 457 - III. Hürmüz'ün tac giymesi. * 459 - I. Fîrûz'un tac giymesi. * 484 - Ak Hunlar I. Fîrûz'a diz çöktürdüler. * 484 - Belâş'ın tac giymesi. Nvarsak Antlaşması, Ermenilere Hristiyanlığı serbestçe kullanma hakkı verdi. * 488 - I. Kubâd'ın tac giymesi; Hazarlara karşı sefer. * c. 490 - Mazdek, eşitlikçi ideolojisini I. Kubâd’ın desteği ile öğretiyor. * c. 490 - Tarım ve vergi reformlarının başlatılması. * 496 - I. Kubâd'ın yerine kardeşi Câmasb tahta geçti. * 499 - Ak Hunlar’ın desteği ile I. Kubâd'ın dönüşü. * 524 - Bizans İmparatorluğu ile Sasani İmparatorluğu arasında savaş. * 526 - Bizanslılar Persia, Armenista ve Mezopotamya'ya saldırdılar, fakat yenildiler. İberya Savaşı'nın başlaması. * 531 - I. Hüsrev'in tac giymesi. * c. 531 - Mazdek takipçilerinin katledilmesi ve çökertilmesi. * c. 531 - Tarım, hükûmet, askeri, toplumsal reformlar. * c. 531 - Sanskrit yazılmış hikâye kitabı Panchatantra'nın Orta Farsçaya çevrilmesi. * 533 - 524 yılında başlayan Bizans İmparatorluğu ile Sasani İmparatorluğu arasında savaşın sonu. * 541 - Lazika Savaşı, Lazika'yı kontrol altına almak için Bizanslılar ile Sasaniler arasında başladı. * c. 554 - I. Hüsrev ile I. Justinianus arasındaki muharebelerin gözlemcisi ve De bello Persico (Latin tr., 1833) yazan, Bizanslı uzman Prokopius öldü. * c. 570 - Yemen'in Fethi. * c. 570 - İslam'ın kurucusu Muhammed Peygamberin doğumu * 579 - I. Hüsrev'in ölümü ve IV. Hürmüz'ün tac giymesi. * 580 - Sasaniler İberya Krallığı'nı lağvettiler. Kendi atadıkları valiler aracılığıyla doğrudan kontrol başladılar. * 588 - Göktürkler ile Birinci Göktürk-Sasani Savaşı ve Pers generali Behrâm-ı Çûbîn tarafından mağlup edilmeleri. * 589 - Sasani İç Savaşı'nın başlaması * 590 - IV. Hürmüz'ün öldürülmesi ve II. Hüsrev'in tac giymesi. * 590 - Behrâm-ı Çûbîn'in yükselmesi ve tahtı ele geçirmesi. * 591 - Behrâm-ı Çûbîn'in bastırılması; Orta Asya'da Türklere sığındı fakat bir yıl sonra öldürüldü. II. Hüsrev tahta yeniden geçti. * 596 - Muhammed Peygamber Hatice bint Hüveylid ile evlendi. * 602 - Can alıcı Bizans-Sasani Savaşı (602-628) başladı. * 603 - II. Hüsrev, İmparator Mauricius ve akrabalarının zalim Phocas tarafından öldürülmelerinin intikamını almak için Bizans İmparatorluğu'nu işgal etti. * 611-616 - II. Hüsrev, Suriye ve Mısır'ı fethetti. * 622 - Muhammed Peygamber, Ebû Bekir ile beraber Mekke'den Medine'ye hicret etti; Ebû Bekir'in genç kızı Aişe ile evlendi. * 626 - Sasaniler, Avarlar ve Slavlar ile beraber Bizans başkenti Konstantinopolis'i kuşattılar. * 627 - Herakleios, Ninova yakınlarında Sasani İmparatorluğu birliklerini yendi. * 628 - II. Hüsrev'in, oğlu ve ardılı II. Kubâd (Shīrūya) tarafından tahttan indirilmesi, yagılanması ve idam edilmesi; Bizans İmparatorluğu ile antlaşmaya varıldı. * 628 - II. Kubâd, birçok Sasani prensini öldürdü. * 628 - II. Kubâd öldü. * 628-635 - Kraliçeler Purandoht ve Azarmidoht'da dahil yetersiz kral ve kraliçeler yüzünden Sasani hanedanı zayıfladı; dengesiz durum ortaya çıktı. * 632 - Veda Hutbesi * 632 - Muhammed Peygamber öldü, halifesi üzerine bir anlaşmazlık çıktı. * 632-634 - Ebû Bekir'in halifeliği. * 633 - III. Yezdicerd'ın tac giymesi. * 634 - Ömer'in halifeliği; Bizans ve Pers (Sasani) taopraklarını başarılı işgalini planladı. * 635 - Araplar Şam'ı ele geçirdi. * 635-641 - Arap birlikleri Kudüs, Antakya, Trablus ve Mısır'ı ele geçirdi. * 636 - Sasaniler, Kadisiye Muharebesi'nde mağlup oldu. * 637 - Arap Müslümanlar, Sasani başkenti Tizpon'u ele geçirdi; III. Yezdicerd Rey'e kaçtı. * 637 - Arap Müslümanlar, Mezopotamya'yı ele geçirdi. * 642 - Sasanilerin Arap Müslümanlara karşı Nihavend'de nihayi mağlubiyeti. * 644 - Müslümanların halifesi Ömer'in İranlı esir Ebu Lü'lüe tarafından öldürülmesi. * 644-656 - Osman’ın halifeliği * 651 - III. Yezdicerd'in öldürülmesi; Sasani Hanedanı'nın sonu; İran'ın Râşidîn Halifeliği tarafından ilhak edilmesi. == Ayrıca bakınız == * Roma tarihinin zaman çizelgesi == Kaynakça == == Dış bağlantılar == * CHRONOLOGY OF IRANIAN HISTORY PART 1 iranicaonline.org 1 November 2015 Kategori:Sasani İmparatorluğu