Kazma Mağarası (), 1983 yılında Ordubad ve Şerur rayonları arasında keşfedilen bir Paleolitik yerleşim yeridir. Kazma Mağarası, Tananam Köyü'nün 3 km kuzeydoğusunda, deniz seviyesinden 1450 m yüksekliktedir. == Keşif == Kazma Mağarası antik bölgesi, M. M. Huseynov ve A.G. Jafarov başkanlığındaki keşif ekibinin 1983 yılında Ordubad ve Şerur rayonlarında gerçekleştirdiği Paleolitik arkeolojik keşif gezisinde keşfedildi. 1987-1990 yıllarında A. G. Jafarov ve 2008-2013 yıllarında A. Zeynalov önderliğinde arkeolojik kazılar gerçekleştirilmiştir. == Bulgular == Araştırmalar sırasında mağarada çok sayıda arkeolojik materyal bulunmuştur. 17.000'den fazla topraklaşmamış fauna fosili D. V. Hajiyev ve S. D. Aliyev tarafından incelendi ve 24 tür fauna içerdikleri, bazılarının araç olarak kullanıldığı tespit edildi. Fauna fosillerine ek olarak mağarada 874 taş alet de bulunmuştur. Bunların arasında 780 obsidiyen, 93 çakmak taşı ve 1 tüf alet vardı. Obsidiyen rezervinin Kelbecer dağlarında olmasına rağmen, araştırma mağara sakinlerinin bu taşları Arpaçay yatağı civarından toplandığını ortaya koydu. Aletlerin şekli Azıh ve Tağlar mağaralarında bulunanlara benzemektedir. Mağaradaki küçük bir alanda birkaç ocak bulunması, Kazma'da yaşayan ilkel insanların ateş kullandığını ve burada uzun süre yaşadığını göstermektedir. Musteryen kültür döneminde Kazma sakinlerinin yaşamlarında avcılık özel bir rol oynamıştır. == Katmanlar == Mağarada 6 kültürel katman keşfedildi. İlk katman - kara topraktan oluşur. Arkeolojik bulgu elde edilmemiştir. Katmanın toplam kalınlığı 15–20 cm'dir. İkinci katman - açık sarı kil topraktan oluşur. Birinci ve ikinci katmanlar arasındaki fark açıkça görülebilir. Arkeolojik bulgu elde edilmemiştir. Katmanın toplam kalınlığı 20–25 cm'dir. Üçüncü katman - koyu sarı kil topraktan oluşur. Kazılar sırasında kemik fosilleri keşfedilmeye başlandı. Bu katman biraz daha kalındır. Katmanın toplam kalınlığı 35–40 cm'dir. Dördüncü katman - açık sarımsı kil toprak katmanından oluşur. Mağaranın üst kısmından düşen kaya kırıkları ve sarkıt parçaları kaydedilmiştir. Dördüncü tabakadan başlayarak, kemik fosillerinin yanı sıra taş aletler de bulunmuştur. Tabakada 8 adet taş alet bulunmuştur. Hepsi obsidiyendir. Katmanın toplam kalınlığı 25–30 cm'dir. Beşinci katman - koyu sarı kil toprağı ve bazı bölgelerde açık gri katmanlardan oluşur. Kaya kırıkları ve sarkıt parçaları bulunmuştur. Tabakada kemikler ve taş aletler de ortaya çıkarılmıştır. Tabakada 13 adet taş alet bulunmuştur. 11 tanesi obsidiyen, 2 tanesi çakmaktaşıdır. Katmanın toplam kalınlığı 30–35 cm'dir. Altıncı tabaka - koyu kahverengi kil topraktan oluşur. Diğer tabakalardan farklı olarak, altıncı tabakada kaya kırıkları ve sarkıt parçaları nadiren bulunmuştur. Tabakada kemikler ve taş aletler bulunmuştur. == Galeri == Dosya:Qazma nukleuslar.jpg Dosya:Dəvəgözündən əmək alətləri, Qazma mağarası.JPG == Kaynakça == Kategori:Paleoantropolojik sitler Kategori:Azerbaycan'daki arkeolojik sitler Kategori:Azerbaycan'daki mağaralar