Sasani İmparatorluğunun şehinşahları (Orta Farsça: , "İranlı ve İranlı Olmayanların Krallarının Kralı") geniş bir coğrafyada hüküm sürmüşlerdir. En güçlü olduğu zaman, batıda Türkiye ve Rodos doğuda Pakistan'a kadar uzanıyordu ve aynı zamanda modern Kafkasya, Yemen, Birleşik Arap Emirlikleri, Umman, Mısır, İsrail, Lübnan, Suriye, Ürdün ve Orta Asya'daki bölgeleri kapsıyordu. Sasani İmparatorluğu, 400 yıldan daha uzun bir süre boyunca komşu baş rakibi Roma-Bizans İmparatorluğu ile birlikte dünyanın en büyük güçlerinden biri olarak kabul edildi.Norman A. Stillman The Jews of Arab Lands pp 22 Jewish Publication Society, 1979 International Congress of Byzantine Studies Proceedings of the 21st International Congress of Byzantine Studies, London, 21-26 August 2006, Volumes 1-3 pp 29. Ashgate Pub Co, 30 sep. 2006 Sasani hanedanı, bir Persli olan 224 yılında İstahr'dan bir Persli olan I. Erdeşîr ile başladı ve 651'de III. Yezdicerd ile sona erdi. Purandoht'un öldüğü 631 ile III. Yezdicerd'ın tahta oturduğu 632 arası dönemde tahta geçenler için uygun tanımlamalar kafa karıştırcıdır, çünkü tahtı ele geçiren bazı hükümdarlar daha sonra Sasani Hanedanı'ndan diğer üyeler tarafından uzaklaştırıldı ya da tehdit edildiler. Dönem, Sasani İmparatorluğu içindeki hizipçiliğin ve bölünmenin biridir. == Unvan == Sasani İmparatorluğu'nun kurucusu I. Erdeşîr () "İranlıların şehinşahı" (Orta Farsça: ; Partça: ) unvanını kullanmıştır. Erdeşîr'den hemen sonra gelen I. Şâpûr () Kâbe-i Zerdüşt'de bulunan yazıtlarında bu unvanı kesin bir şekilde seçer. Şâpûr, dört Sasani ardılı için artan önem sırasında farklı unvanlar kullanır: Sasan'a "Lord" (Xwaday) unvanı, Papag'a "kral", Erdeşîr'e "İranlıların Krallarının Kralı" ve son olarak kendisine "İranlı ve İranlı olmayanların Krallarının Kralı" ( ; ) demiştir., page 116. "İranlı ve İranlı olmayanların Krallarının Kralı" unvanı ayrıca I. Şâpûr'un, Romalılara karşı aldığı zafer ve İranlı olmayan toprakları Sasani egemenliğine eklemesinden sonra, tek bir gümüş sikkede de görülür. Unvan, sonraki tüm Sasanii krallarının sikkelerinde kullanılmıştır. == Şehinşah == Sasani İmparatorluğu'nun başı [şehinşah] (krallarının kralı) idi, ayrıca şah (kral) olarak da bilinirdi. Sağlığı ve refahı her zaman önemliydi ve "Ölümsüz olu" ifadesi onu cevaplarken kullanılırdı. 6. yüzyıl ve sonrası Sasani sikkelerine bakıldığında, ay ve güneş fark edilir. Ay ve güneşin anlamı, İranlı tarihçi [Touraj Daryaee] kelimeleriyle "kralın dünyanın merkezinde olduğu ve güneş ve ayın onun etrafında döndüğü anlamına gelmekteydi. Gerçekten, eski bir Mezopotamya fikri olan dünyanın dört köşesinin kralıydı" Kral, Romalı, Türk ve Çinli gibi diğer tüm hükümdarları kendisinden aşağı görürdü. Sakalı altın ile süslenirken, çok renkli kıyafetler giyer ve makyaj yaparlardı. Erken Sasani kralları kendilerinin kutsal soydan geldiklerine inanırlardı; kendilerini “bay" (kutsal) olarak adlandırırlardı. Kral, halkın karşısına çıktığında, bir perdenin arkasına gizlenirlerdi ve adamlarından bazıları, kalabalığı uzak tutumak ve yolunu açmak için, önünde dururdu. Birisi kralın karşına çıktığında, proskynesis olarak da bilinen önünde yüzükoyun yatmak zorundaydı. Kral Pushtigban olarak da bilinen bir grup kraliyet muhafızı tarafından korunurdu. Diğer durumlarda kral, darigan olarak bilinen bir grup saray muhafızıyla korunurdu. Bu grupların her ikisi de Sasani İmparatorluğu'nun kraliyet aileleri tarafından işe alınırdı ve kralın güvenliğinden, kralın saraylarının girişlerinin kontrol edilmesinden, krala ziyaretçilerin takdim edilmesinden, askeri emirlerin verilmesine ya da müzakerelerde yer almakla görevlendirilen hazarbed komutasındaydılar. Hazarbed, bazı durumlarda kraliyet cellatı olarak hizmet ederdi. İran yeni yılı Nevruz sırasında ve Mihragan (Mitra'nın gününde), kral bir konuşma yapardı. == Sasani devlet organizasyonu == küçükresim|300px|Önemli olaylar ve bölgesel değişimi de içeren Sasani İmparatorluğu'nun zaman çizelgesi. Varlığı boyunca, Sasani İmparatorluğu mutlak monarşidir. Şehinşahlar, otoriterinin tepesinde yer alır, Satrap ile Satraplıkları yönetirdi. Şehinşah, İmparatorluğun en yüksek otorite formuydu fakat sıklıkla satraplarının isyanları ile karşılaşırlardı. Gerçekten, Sasani İmparatorluğu'da Part İmparatorluğu'na karşı bir satrapın isyanı ile kurulmuştu. Sasani İmparatorluğu, en geniş topraklarına II. Hüsrev'in 38 yıllık hükümdarlığında ulaşmıştı; en uzun hüküm süren, II. Şâpûr 70 yıl hüküm sürmüştür. Sasani kralları, kendilerini Ahameniş İmparatorluğu'nun ardılı olarak görürlerdi ve birçok Sasani krallarının amacı daha önce Ahamenişlerin elinde olan tüm toprakları fethetmekti. == Şehinşahları listesi == Aşağıdaki tablo Sasani şehinşahları ve onlar tarafından kullanılan unvanları içerir. Sasani şehinşahları tarafından kullanılan unvanlar: ::Padişah, İmparator anlamında, ::Šāhān Šāh, Türkçede Şehinşah olarak bilinir, kralların kralı anlamında, ::Sāhān šāh ērān ud anērān, İran ve Aniran'ın krallarının kralı anlamında, ::Šāhan šāh sākān, Sakas'ın kralı anlamında. ::Šāh hindestān, Hindistan'ın kralı anlamında. # Şehinşah Sikke ya da heykel Hüküm başlangıcı Hüküm bitişi Öncülü ile ilişkisi Notlar Sasani Hanedanı 1 I. Erdeşîr 80px 224 Şubat 242 — *Part İmparatoru IV. Erdevân 'ı Hormizdegan Muharebesi'nde yendikten sonra kendisini şehinşah ilan etti *242 yılında doğal sebepler ile öldü *Artaxares ve Artaxerxes olarak da bilinir 2 I. Şâpûr 80px 12 Nisan 240 Mayıs 270 Oğlu *12 Nisan 240 tarihinden itibaren babsı ile ortak imparator *Mayıs 270 tarihinde doğal sebepler ile öldü *Sapores ya da Sapor olarak da bilinir 3 I. Hürmüz 80px Mayıs 270 Haziran 271 Oğlu *Sadece bir yıl hüküm sürdü *Oromastes olarak da bilinir 4 I. Behrâm 80px Haziran 271 Eylül 274 Kardeşi *Mani'nin ölümü de dahil olmak üzere Maniheizme zulmetmiştir. *Eylül 274 tarihinde hastalık/doğal sebepler ile öldü 5 II. Behrâm 80px 274 293 Oğlu *293 yılında doğal sebepler ile öldü 6 III. Behrâm 80px 293 293 Oğlu *Büyük- amcası Narseh liderliğindeki ayaklanma sırasında muhtemelen idam edildi 7 Narseh 80px 293 302 Büyük-amcası *III. Behrâm'e karşı liderlik ettiği isyan ile gücü ele geçirdikten sonra tac giydi *Ayrıca Narses ya da Narseus olarak da bilinir 8 II. Hürmüz 80px 302 309 Oğlu *Babasının tahttan çekilmesinden sonra tac giydi 9 Adûr Narseh 80px 309 309 Oğlu *Zalimliği nedeniyle Sasani asilleri tarafından tahttan indirildi 10 II. Şâpûr 80px 309 379 Kardeşi *Kardeşi Adarnases'in ölümünden sonra, annesinin karnındayken tac giydirildi *II. Sapor olarak da bilinir 11 II. Erdeşîr 80px 379 383 Kardeşi *384 yılında doğal sebepler ile öldü 12 III. Şâpûr 80px 383 388 Yeğeni 13 IV. Behrâm 80px 388 399 Oğlu 14 I. Yezdicerd 80px 399 420 Oğlu 15 IV. Şâpûr 80px 420 420 Oğlu 16 Hüsrev 80px 420 420 Kuzeni 17 V. Behrâm 80px 420 438 Kuzeni 18 II. Yezdicerd 80px 438 457 Oğlu 19 III. Hürmüz 80px 457 459 Oğlu 20 I. Fîrûz 80px 457 484 Kardeşi 21 Belâş 80px 484 488 Kardeşi *Fîrûz'un oğulları olan 2 yeğeninin isyanı ile karşılaştı *İlk isyan Zarir tarafından yapıldı ama başarısızlıkla sonuçlandı ve idam edildi *İkinci isyan Kubâd tarafından yapıldı, ilkinin başarısız olması yüzünden Ak Hunlardan yardım istedi 22 I. Kubâd 80px 488 496 Yeğeni *Amcası Belâş'a karşı Ak Hunların yardımıyla çıkardığı isyan sonrası tac giydi 23 Câmasb 80px 496 498 Kardeşi 24 I. Kubâd 80px 498 531 Kardeşi *Zarmihr Karen ve Ak Hunların yardımıyla tahta yeniden çıktı 25 I. Hüsrev 80px 531 579 Oğlu 26 IV. Hürmüz 80px 579 590 Oğlu 27 II. Hüsrev 80px 590 590 Oğlu *Babasına karşı isyan etti, kendini İran'ın Kralı ilan etti fakat Behrâm-ı Çûbîn tarafından tahttan indirildi Mihran Hanedanı 28 Behrâm-ı Çûbîn 80px 590 591 Asi *IV. Hürmüz ve II. Hüsrev'e karşı isyan etti ve kendini kral ilan etti Sasani Hanedanı 29 II. Hüsrev 80px 591 628 IV. Hürmüz'ün oğlu *Behrâm-ı Çûbîn'in mağlup olmasından sonra tekrar Sasani kralı oldu İspahbudhan Hanedanı 30 Bistâm 80px 591 595 Amcası *II. Hüsrev'in amcası *Bastam şehrinin kurcusu Sasani Hanedanı 31 II. Kubâd 80px 628 628 Oğlu *Enthroned after killing his father and eighteen brothers *Died after a few months of reign 32 III. Erdeşîr 80px 628 629 Oğlu Mihran Hanedanı 33 Şehrbârâz 80px 27 Nisan 629 17 Haziran 629 General *626 yılında Konstantinopolis Kuşatması'na katılmıştır Sasani Hanedanı 34 III. Hüsrev 80px 629 629 II. Hüsrev'in yeğeni Kısa bir süre Horasan'da rakip kral olarak hüküm sürmüştür 35 Purandoht 80px 17 Haziran 629 16 Haziran 630 II. Hüsrev'in kızı *II. Hüsrev'in kızı *Sasani tahtına oturan sadece iki kadından biridir 36 Şâpûr-i Şehrvârâz 80px 630 630 Şehrbârâz ile II. Hüsrev'in kızkardeşinin oğludur 37 II. Fîrûz 80px 630 630 I. Hüsrev'in soyundan gelir 38 Azarmidoht 80px 630 631 II. Hüsrev'in kızı *II. Hüsrev'in kızı ve Purandoht'un kızkardeşi *Sasani tahtına oturan sadece iki kadından biridir İspahbudhan Hanedanı 39 Ferruh Hürmüz 80px 630 631 General Sasani Hanedanı 40 VI. Hürmüz 80px 630 631 Gaspçı 41 VI. Hüsrev 80px 631 631 II. Fîrûz'un kardeşi 42 Farrukhzad Khosrow V 80px Mart 631 Nisan 631 II. Hüsrev'in oğlu 43 Purandoht 80px 631 632 II. Hüsrev'in kızı *Sasani tacını tekrar alamıştır 44 III. Yezdicerd 80px 632 651 II. Hüsrev'in torunu *Bir dizi iç çatışmalar ve cinayetler sırasında tahta geçti *Hükümdarlığının ilk yılında Müslümanların İran'ı fethi başladı Sasani İmparatorluğu'nun sonu Sasani İmparatorluğu'nun sonu Sasani İmparatorluğu'nun sonu Sasani İmparatorluğu'nun sonu Sasani İmparatorluğu'nun sonu Sasani İmparatorluğu'nun sonu Sasani İmparatorluğu'nun sonu \- III. Fîrûz 80px 651 (Sürgünde) 679 (Sürgünde) Oğlu *Bir Tang generali olarak hizmet edeceği Çin topraklarına çekilmiştir *Sasani sarayının sürgündeki uzantısı İran Valiliğinin başı olarak hizmet etmiştir. \- Narsieh 80px 679 (Sürgünde) Bilinmiyor Oğlu *Babası gibi bir Tang general olarak hizmet etmiştir \- VII. Behrâm 80px Bilinmiyor 710 (Sürgünde) III. Yezdicerd'in oğlu \- VI. Hüsrev 80px Bilinmiyor Bilinmiyor Bilinmiyor *Soğdianalar ve Türklerin yanı sıra Mâverâünnehir'de İslami güçlere karşı mücadele ettiği bilinir c. 728-729 *III. Yezdicerd'ın doğrudan soyundan geldiği bilinen son kişidir. III. Fîrûz ya da VII. Behrâm'dan hangisinin oğlu olduğu belirsizdir == Ayrıca bakınız == *Sasani Hanedanı soyağacı == Kaynakça == ;Özel ;Genel * * * * Kategori:Hükümdar listeleri