निर्माल्य हे विसर्जन करतेवेळी पाण्यात सोडले जाते किंवा झाडाच्या मुळाशी घातले जाते. असे निर्माल्य मोठ्या प्रमाणावर शहरातील नदीच्या पाण्यात सोडले गेल्याने नदी प्रदूषित होते आहे आणि पर्यावरणाला मोठा धोका उत्पन्न होत आहे, हे जाणून स्वयंसेवी संस्थांनी पुढाकार घेतला आहे. अशा संस्था नागरिकांना आवाहन करतात आणि त्यांच्याकडील सर्व निर्माल्य गोळा करतात. नागरिक नदीकाठावर असे निर्माल्य आणून देतात.

असे निर्माल्य गोळा होण्यासाठी जागोजागी निर्माल्य कुंड किंवा निर्माल्य कलश यांची योजना करण्यात येते. असे निर्माल्य गोळा करणे, त्याचे जैविक आणि अजैविक अशा दोन स्तरांवर वर्गीकरण करणे आणि त्यापासून उत्तम प्रकारचे सेंद्रिय खत तयार करणे असे याचे स्वरूप आहे. हे कंपोस्ट खत नागरिकांना उपलब्ध करून दिले जाते. यासाठीची यंत्र सुविधाही घाटावर उपलब्ध करून देण्यात आलेली असते. 
"स्वच्छ" या नावाची संस्था असा उपक्रम विशेषत्वाने राबवीत आहे.

गणेशोत्सवाच्या काळात हे उपक्रम दहा दिवस विविध विसर्जन घाटांवर राबविला जातो.

प्रयत्न
पुरस्कार
हेतू
स्वरूप