भट्टनायक हा सांख्यमतानुयायी होता. त्याच्यामते जग हे त्रिगुणात्मक आहे.  जीवनातील सुख, दुःख हे भाव वास्तुमात्रातील सत्व, रज, तम या गुणांच्या कमी-अधिक प्रमाणावर अवलंबून असते. काव्य वा नाट्यातील वर्णनांनी अगर देखाव्यांनी रसिकांच्या मनात सत्व गुणांचा उद्रेक होतो. त्यामुळे आनंदाची प्रतीती येते. येथे भट्टनायकाने प्रथमच रसनिष्पत्तीचा रसिकांच्या अंतःकरणाशी संबंध जोडला आहे. भट्टलोल्लटाच्या विचारांचे खंडन करताना तो म्हणतो, विशिष्ट कार्याची उत्पत्ती कारणाशिवाय होऊ शकत नाही. काव्यनाट्यातील कारणे खरी नसतात म्हणूनच त्यांना विभाव असे म्हणतात. मग कल्पित कारणांनी खऱ्या पात्रांच्या ठिकाणी रस कसा काय निर्माण होऊ शकेल? त्याला श्रीशंकुकाचा अनुमितीवादही मान्य नाही. काव्यातील नायक-नायिकांच्या अर्थात परगत स्थायीभावाचा आस्वाद रसिकाला कसा आनंददायक होईल?  असा प्रश्नही त्याने उपस्थित केला आहे. 

रसनिष्पत्तीचा आपला विचार मांडताना त्याने शब्दांच्या ठिकाणी अभिदा, भावना आणि भोगीकरण या तीन शक्ती मानल्या आहेत. अभिदेने नाट्यकाव्याचा वाच्यार्थ समजतो. भावकत्वाने नाट्यातील व्यक्तीचे साधारणीकरण होते. त्यामुळे नाट्यगत पात्रांचे सर्वसामान्य स्त्री-पुरुषांमध्ये रुपांतर होते. त्यामुळे त्यांच्या भावांचा आस्वाद सामान्य प्रेक्षक घेऊ शकतो. अशावेळी दुष्यंत आणि शकुंतलेचे प्रेम हे केवळ त्या काव्यनाट्यगत पात्रांमधील प्रेम न राहता केवळ स्त्री आणि पुरुष यांमधील प्रेम बनते. त्यातील गुणालंकारयुक्त शब्दयोजनेमुळे आणि विभावादींच्या अलौकिकत्वामुळे अभिव्यक्त होणारा भाव हा व्यक्तीसंबद्ध राहत नाही. त्याला स्थळ-काळ-व्यक्तिनिरपेक्ष शुद्ध भावाचे म्हणजे  विश्वात्मक भावाचे स्वरूप आलेले असते. हेच साधारणीकरण होय. यामुळेच रसिक काव्य-नाट्यातील विविध भावनांचा आस्वाद घेऊ शकतात. हाच भट्टनायकाचा भोगीकरण व्यापार होय. अर्थात विभावादींच्या साधारणीकरणातून प्रकट होणारा स्थायीभावही रसिकांना साधारण्याच्या पातळीवरून प्रतीत होत असतो. म्हणजेच कवीकौशल्यामुळे काव्यार्थ भावित होतो. यावेळी रसिक अलौकिक पातळीवर आलेला असल्यामुळे त्याच्याठिकाणी सत्व गुणांचा उद्रेक होतो. त्यामुळे काव्य-नाटकांपासून रसिकाला आनंद होतो. यालाच भट्टनायकाने रसनिष्पत्ती असे म्हटले आहे. 

भट्टनायक
अभिनवगुप्त
भट्टलोल्लट
श्रीशंकुक