पूर्वी श्री कामाक्षीदेवीचे देवालय हे साष्टी प्रांतातील रायतूर खाडीपलीकडे "श्रीक्षेत्र रै" नावाच्या क्षेत्रात होते, त्याला आता ’राय’ असे म्हणतात. श्रीरैक्षेत्रातील श्रीकामाक्षी ही वरददेवता, तर 
मूळदेवता अनुक्रमे श्रीलक्ष्मीनारायण, श्रीरायेश्वर, श्रीशांतादुर्गा, श्रीग्रामपुरुष, श्रीवेताळ ह्या आहेत. श्रीकाळभैरव हा श्रीकामाक्षी सोबत श्रीरैक्षेत्रात आला, याचा उल्लेख स्कंदपुराणातील सह्याद्रिखंडात आहे. पोर्तुगीजांनी सुरू केलेल्या बाटाबाटीच्या धामधुमीत काही भक्त मंडळीं देवांना घेऊन निघाली. ह्या गडबडीत एका कुंभार भक्ताने प्राणावर उदार होऊन देवीची मुर्ती झुआरी नदीपार नेली. नंतर एकचार पाच मैल लपत छपत प्रवास करत सुरक्षित जागा मिळेपर्यंत फिरत राहीली आणि अखेर शिरोडा ह्या गावी एकांत स्थानी स्थिरावली, नंतर सध्याच्या स्थानावरील लहान-मोठे वृक्ष कापून, खडक काढून ही जागा देवालयासाठी तयार केली, त्यावर देवालये बांधून देवतांची स्थापना केली. त्या कुंभार भक्ताची आठवण आणि मान म्हणून देवीच्या दीपोत्सवाच्या दिवशी, देवीला पहिला दीप अर्पण आणि प्रज्वलीत करायचा मान त्या कुंभार समाजातील/वंशातील त्यांच्या वंशजांचा असतो. श्रीरैक्षेत्रात श्रीकामाक्षीदेवी कशी आली याचे वर्णन ’स्कंदपुराणात’ ’श्रीकामाक्षीमाहात्म्यात’ श्नीनारदमुनी आणि अंबरीष ऋषी यांच्यातील संवादरूपाने आढळते, ह्या श्रीकामाक्षीमाहात्म्यात एकूण चार अध्याय आहेत, ते अनुक्रमे १) श्रीकामाक्षीदेवी २) भक्तब्राम्हण: ३) महिषसैन्यवध: ४) महिषासुरमर्दिनी असे आहेत.

देवालय परिसर
श्रीरैक्षेत्र - श्रीकामाक्षी माहात्म्य
संदर्भ व इतर संकेतस्थळांवरील काही चित्रे
स्थलविषयक