पांडुरंगशास्त्री वैजनाथशास्त्री आठवले (१९२०-२००३) यांच्या विचारांतून स्वाध्याय चळवळ उभी राहिली. आठवले हेच या चळवळीचे प्रणेते मानले जातात. कृतिशील तत्त्वज्ञ अशी पांडुरंगशास्त्रींची ओळख होती. त्यांना सामाजिक नेतृत्वाबद्दल रॅमन मॅगसेसे पुरस्काराने गौरविण्यात आले होते. पद्मविभूषण हा भारतातील दोन क्रमांकाच्या सर्वोच्च नागरी उपाधीने त्यांचा गौरव केला गेला होता. 

तत्त्वज्ञानाचे स्वरूप
स्वाध्याय कार्यसूत्रे
स्वाध्याय फलित
परिवाराचे स्वरूप