सन १९८१ च्य शिरगणतीनुसार नांदेड जिल्ह्यातील आदिवासींमध्ये गोंड आणि राजगोंड यांची संख्या जास्त आहे. आपण त्यांना गोंड असे म्हणत असलो तरी ते स्वतःला कोईटोर म्हणून घेतात. राजपुतांनी प्रथम गोंडाना आपल्या सत्तेखाली आणून त्यांना हिंदुधर्मात घेतले असे कळते. राजपुतांनी टोळी प्रमुखाशी रोटीबेटी व्यवहार सुरू केला व यातून राजगोंड निर्माण झाले. ते स्वतःला गोंडापेक्षा श्रेष्ठ मानतात. ते गळ्यात जानवेही घालतात. हलक्या जमातीतील लोकांबरोबर पाणी व हुक्का पीत नाहीत. या राजगोंडानी १३ ते १७ व्या शतकापर्यंत मध्यप्रदेशात (गोंडवन) अनेक राज्ये स्थापिली होती. मंढला, गढ, देवगड, खेरळा व चांदा ह्या त्यांच्या राजधान्या होत्या.
किनवट परिसरातील माहूरचा भाग बल्लाळपूरच्या गोंड राज्यात होता. हा भाग इ. स. १३५० पर्यंत बहामनीच्या ताब्यात येऊ शकला नाही. गोंड राज्यात हा भाग समाविष्ठ असल्याने त्या काळात येथे गोंड आणि राजगोंडाची वस्ती वाढली. 
माहूर भागातील अदिवासींमध्ये गोंडाची वस्ती अधिक आहे. येथील गोंड जवळ-जवळ अर्धनग्न राहणारे, सहसा अंघोळ न करणारे, शेंडू ठेऊन बाकीचा चमनगोटा करणारे, कानात अनेक वलये, कमरेला चंची, सुरा, खांद्यावर कुऱ्हाड बाळगणारे आहेत. स्त्रिया सामान्यपणे फक्त कटीवस्त्र आणि कधी सधी एखादे उत्तरीय वापरतात. त्यांच्या कानात पितळेची लहान लहान वलये असतात. गळ्यात मण्याच्या माळा, साखळ्या, लोखंडी व पितळी सरी अडकवलेली असतात. त्या नाकात बिंदी, नथनी घालतात. दंडात कोपऱ्या, पायात बेड्या इ. दागिणेही प्रचारात आहेत. त्यांच्यात अंगावर गोंदवून घेण्याचीही प्रथा आहे. त्या आपल्या तोंडावर, दंडावर आणि विशेष म्हणजे नितंबावरही गोंदवून घेतात. हे गोंदवणच मृत्यूनंतर त्यांच्याबरोबर भगवान देवापुढे साक्ष देण्यासाठी येते अशी त्यांची कल्पना आहे. त्यांच्या या गोंदवण्यातही एक प्रकारची कला आहे.

गोंड राजवंशातील दहावा परंतु चंद्रपूर येथे राज्य करणारा पहिला राजा खांडक्या बल्लाळशहा याने १४७२ च्या सुमारास घातला व त्याची राजधानी बल्लारपूर येथून चंद्रपूरास हलवली. तेल ठाकूर नावाच्या वास्तुशिल्पकाराने परकोटाचा नकाशा तयार केला व साडेसात मैल परिघाची आखणी करून पायाभरणी केली. कर्णशहाचा नातू धुंड्या रामशहा (१५९७ - १६२२) याच्या कारकिर्दीत परकोटाचे काम पूर्ण झाले. परकोटाचा आकार दीर्घ वर्तुळाकार असून पूर्व-दक्षिण बाजूंना झरपट तर पश्चिमेस इरई नदी वाहते. परकोटाच्या चार प्रवेशद्वारांची नावे जटपुरा, अचलेश्वार, पठाणपुरा व बिनबा अशी आहेत, तर त्यास बगड, हनुमान, विठोबा, चोर व मसाण अशा पाच खिडक्या आहेत. खिडक्यांचा आकारही प्रचंड असून त्यातून ट्रक-ट्रॅक्टर यांची वाहतूक सहज होत असते. ही सर्व नावे भोसल्यांच्या अमलात पडली आहे. जटपुरा दरवाज्यावर गणेशराव जाट, अचलेश्वार दरवाज्यावर भानबा माळी, पठाणपुरा दरवाज्यावर अलिखान पठाण आणि बिनबा दरवाज्यावर बिनबा माळी असे जमादार होते. ते सगळ्या प्रकारच्या आवक-जावकीची नोंद ठेवत असत. त्यांच्याच नावावरून पुढे या दरवाज्यांना नावे देण्यात आली. 

भैस किंवा बहिसदेव
राजगोंड, गोंड किंवा कोईटोर
नांदेड जिल्ह्यातील आदिवासी समाजजीवन व संस्कृतिदर्शन
शितलामाता