इंग्रजी राजवटी बरोबर आलेली नवीन विद्या उपयोगी आहे आणि ती सगळयांनी मिळवली पाहिजे हे सांगताना ती विदया कशी मिळवावी याबद्दलही लोकहितवादींनी विचार मांडले आहेत. हिंदुस्थानात पूर्वी भूर्जपत्रावर म्हणजे झाडांच्या वाळलेल्या पानांवर ग्रंथ हाताने लिहिले जात. राजाच्या, श्रीमंतांच्याकडे असे ग्रंथांची नकल करणारे म्हणजे ग्रंथांच्या भूर्जपत्रावर प्रती तयार करणारे लेखनिक कामाला असत. पण अर्थातच अशा किती प्रती तयार करणार ? त्यामुळे सगळया लोकांना ग्रंथ वाचता येत नसत. इंग्रजांनी छापाईची यंत्रे येथे आणली आणि भारतात छापखाने चालू झाले. यंत्रांवर छापल्यामुळे पाहिजे तेवढे ग्रंथ छापता येऊ लागले. आणि छापील ग्रंथ किंवा छापलेली पुस्तके हा विद्या मिळवण्याचा मार्ग झाला. आपण वर पाहिलेच की ग्रंथालय सुरू करणे ही त्याकाळी अगदी नवीन कल्पना होती. पण छापील पुस्तके विकत घ्यावी लागत. ते पैसे वाया गेले असे काही लोकांना वाटत असे त्यामुळे ग्रंथ खरेदी, लायब्ररी याचे लोकांना फारसे महत्त्व वाटत नव्हते.<br>

म्हणून लोकहितवादी माहीत होते की खरे तर देशी भाषांतून नवीन ग्रंथ तयार करवून घेऊन ते शाळांतून शिकवावे व मोठ्या लोकांनी वाचावे. त्यांच्या पिढीचे मोठे लोक संसारात पडून पोट भरण्याच्या मार्गाला आधीच लागलेले आहेत. ते यापुढे काही तरी शिकतील अशी फारशी आशा नाही. तरूण पिढीच्या हातूनच काही झाले तर होईल अशी आमची आशा आहे. आपल्या 93व्या पत्रात ते म्हणतात की, ‘विद्याभ्यास जो करविणें तो चांगली समजूत पटेल ,लोक विचार करणारे होतील अशा प्रकारचे त्यास पंतोजी व शाळा पाहिजेत. जी भाषा व जे ग्रंथ प्रथम मुलांचे हातीं पडतात व ज्या मनुष्यची संगत त्यांस असते तशी त्यांची समजूत होते. यास्तव मुलांस ग्रंथ वाचावयास द्यावयाचे ते प्रथम चांगले पाहिजेत. त्यांस सुबुद्धी होऊन त्याची समजूत चांगली पटावी व त्यांनी बहुत वाचण्यावर लक्ष द्यावें. व त्यांच्या मनांत जुन्या ज्या समजुती येतात त्या सर्व लबाड आहेत असे त्यास भासले पाहिजे. व त्यांस ग्रंथांची गोडी लागून ग्रंथ वाचावे असे त्यांस वाटले पाहिजे. ग्रंथ करणारास आजकाल या देशांत खप नाही. ग्रंथ करून त्यांस विकत घेणार मिळविणे म्हणजे मोठा प्रयत्न पडतो. जुलमानें व बळानें ते लोकांचे गळीं बांधावे लागतात. त्याजबद्दल किंमते देणे म्हणजे लोकांस असे वाटते की हा पैसा व्यर्थ आहे. यात पुण्य नाहीं व धर्म नाहीं. याप्रमाणे हे लोक दुर्भाग्य आहे. यांचा काळ विपरीत म्हणून अशी बुद्धी झाली हे तर उघड आहे. परंतु लोक असें समजतील तर बरें. या देशांत ग्रंथ छापणारास पैसा द्यावा हे उत्तम आहे, हाच धर्म आहे. हें मूर्खांस शहाणे करण्याचें काम हाच श्रेष्ठ धर्म आहे. असे झाल्यावांचून लोक सुधारणार नाहीत.’

विद्येमुळेच स्वातंत्र्य
विद्येसाठी ग्रंथ आवश्यक
सुरुवात
ग्रंथ हेच गुरू