ఈ దశలో దేశాన్ని విభజించకుండా బ్రిటీష్ ప్రయోజనాలకు భంగం కాని రీతిలో అధికార బదిలీ చేసేందుకు వచ్చిన మౌంట్ బాటన్ అప్పటికే దెబ్బతినిపోయిన క్యాబినెట్ పథకానికి జీవం పోసే ప్రయత్నాలు సాగించాడు. ఒక పౌరయుద్ధం స్థాయిలో సాగుతున్న మతకల్లోలాలు, దాని ఆధారంగా తన సిద్ధాంతాన్ని, స్థానాన్ని బలపరుచుకుంటూ తాత్సారం సాగిస్తున్న జిన్నా వైఖరి, వీటి మధ్య దెబ్బతింటూన్న బ్రిటీష్ ఆసక్తులు కలిసి మౌంట్ బాటన్‌కు పాకిస్తాన్ ఏర్పాటును అనివార్యమని భావించేలా చేశాయి. బ్రిటన్ ఆసక్తులకు భంగం కాని ఒక దేశానికి అధికార బదిలీ బదులు, బ్రిటన్‌తో సఖ్యంగా ఉంటూ కామన్వెల్త్‌లో కొనసాగే రెండు దేశాలను సృజించినా ఫర్వాలేదన్న అవగాహనకు వచ్చాడు. ఆ క్రమంలో పలు రకాలైన ప్రతిపాదనలు చేయసాగాడు. మరోవైపు క్రమేపీ కాంగ్రెస్ నాయకులు కూడా దేశ విభజన తప్పదన్న ఆలోచనకు రాసాగారు. అయితే వీరి కారణం వేరు. బెంగాల్‌లో ప్రారంభమైన మత హింస మొత్తం ఉత్తర భారతదేశమంతటా విస్తరించడం, ఈ హింసను కూడా జిన్నా ఒక రాజకీయ విధానంగా మలుచుకోవడం కారణం. 1947 ఫిబ్రవరిలో పంజాబ్ ప్రావిన్సులో ముస్లింలు, ముస్లిమేతరుల నడుమ హింసాత్మకమైన రాజకీయ ఘర్షణ మతాల మధ్య ఘర్షణగా మారి హింసకు దారితీసింది. మత హింసను రాజకీయ ఆయుధంగా మార్చుకుంటున్న జిన్నా విధానాలను అడ్డుకట్ట వేయడానికి విభజనకు అంగీకరిస్తూనే, ముస్లిం సంఖ్యాధిక్యత ఉన్న ప్రాంతాలకు దాన్ని పరిమితం చేయాలన్న వ్యూహానికి కాంగ్రెస్ నాయకులు ఒక్కరొక్కరే రాసాగారు. ముందుగా వల్లభ్ భాయ్ పటేల్ దేశ విభజన తప్పదన్న ఆలోచనకు వచ్చాడు. దేశ విభజన జరగకపోతే అంతర్యుద్ధం తప్పదన్న అంచనాకు అతను 1947 సంవత్సరారంభంలోకే వచ్చేశాడు. అదే ఆలోచనకు క్రమేపీ కృపలానీ, ఆజాద్, రాజాజీ, ప్రసాద్‌లతో పాటుగా నెహ్రూ కూడా వచ్చాడు. దేశ విభజన జరగాలంటే పంజాబ్‌ను విభజించాలంటూ కాంగ్రెస్ తీర్మానించింది, అదే తీర్మానంలో బెంగాల్ విభజన అంశం కూడా ఇమిడివుంది. జిన్నా కోరుకుంటున్న విభజనకు పంజాబ్, బెంగాల్ విభజనలే సరైన ప్రత్యుత్తరమని, తక్షణ విభజనకు కాంగ్రెస్ పట్టుబట్టవలసిందేనని మిగతా వర్కింగ్ కమిటీతో సహా నమ్మి ఈ పనిచేశాడు. ఉపఖండంలో వ్యాపిస్తున్న హింసను అడ్డుకోవడానికి బెంగాల్ నుంచి బీహార్ వెళ్ళిన గాంధీని ఈ నిర్ణయంపై ముందస్తుగా నెహ్రూ సహా వర్కింగ్ కమిటీ సభ్యులు ఎవరూ సంప్రదించకుండా పక్కన పెట్టేశారు.

కాశ్మీరు విలీనం, సైన్యం తరలింపు
విభజనకు అంగీకారం
కాశ్మీరు భవిష్యత్తుపై సంప్రదింపులు
కాశ్మీరు ప్రతిష్టంభన