75 నాటికి మధ్య ఆసియా నుండి మరొక సమూహం పార్థియను రాజవంశాన్ని నిర్మూలించింది. చైనాలో యుయెజి అని పిలువబడే కుషాన్లు (కొంతమంది జాతిపరంగా ఆసి అని వాదించారు) మధ్య ఆసియా నుండి బాక్టీరియాకు వెళ్ళి అక్కడ వారు ఒక శతాబ్దం పాటు ఉన్నారు. సుమారు 75 నాటిక్ వారి తెగలలో ఒకటైన కుషాను (కునా)లు కుజుల కాడ్ఫిసెసు నాయకత్వంలో గాంధార, (ప్రస్తుత పాకిస్తాను) లోని ఇతర ప్రాంతాలమీద నియంత్రణ సాధించింది.
కుషనుల కాలం గాంధార స్వర్ణ కాలంగా పరిగణించబడుతుంది. పెషావరు లోయ, టాక్సీలాలు ఈ కాలపు స్థూపాలు, మఠాల శిధిలాలతో నిండి ఉన్నాయి. గాంధార కళ వృద్ధి చెందింది, భారత ఉపఖండంలో ఉత్తమమైన శిల్పాలను తయారు చేసింది. జాటకాల జ్ఞాపకార్థం అనేక స్మారక చిహ్నాలు సృష్టించబడ్డాయి.

గొప్ప కుషను రాజు కనిష్క ది గ్రేట్ (128–151) పాలనలో గాంధార సంస్కృతి అభివృద్ధి చెందింది. సిర్సుఖు, పెషావరు వద్ద టాక్సిలా (తకాసిలా) నగరాలు నిర్మించబడ్డాయి. పెషావరు గాంధార నుండి మధ్య ఆసియా వరకు విస్తరించి ఉన్న గొప్ప సామ్రాజ్యానికి రాజధానిగా మారింది. కనిష్క బౌద్ధ విశ్వాసానికి గొప్ప పోషకుడు; బౌద్ధమతం మధ్య ఆసియా, ఫార్ ఈస్టు లకు బాక్ట్రియా, సోగ్డియా అంతటా వ్యాపించింది. అక్కడ అతని సామ్రాజ్యం చైనా హాన్ సామ్రాజ్యాన్ని కలుసుకుంది. బౌద్ధ కళ గాంధార నుండి ఆసియాలోని ఇతర ప్రాంతాలకు వ్యాపించింది. కనిష్క ఆధ్వర్యంలో గాంధార బౌద్ధమతం పవిత్ర భూమిగా మారింది. అనేక జాటకాలతో సంబంధం ఉన్న స్మారక చిహ్నాలకు ఆకర్షించబడిన చైనా యాత్రికులు వీటిని చూడడానికి ఇక్కడకు పర్యాటకులుగా వస్తుంటారు.

గాంధారాలో బుద్ధుడు మానవ రూపంలో ప్రాతినిధ్యం వహించే మహాయాన బౌద్ధమతం అభివృద్ధి చెందింది. కుషాన్ల ఆధ్వర్యంలో కొత్త బౌద్ధ స్థూపాలు నిర్మించబడ్డాయి, పాతవి విస్తరించబడ్డాయి. బుద్ధుని భారీ విగ్రహాలను మఠాలలో నిర్మించి కొండప్రాంతాలలో చెక్కారు. కనిష్కుడు పెషావరు వద్ద 400 అడుగుల గొప్ప గోపురం కూడా నిర్మించాడు. ఈ గోపురాన్ని దేశాన్ని సందర్శించిన చైనా సన్యాసులు ఫాక్సియను, సాంగు యున్, జువానుజాంగు ఈ గోపుర వివరణలు అందించారు. 11 వ శతాబ్దంలో ఘజ్ని మహముదు చేత పూర్తిగా నాశనం చేయబడే వరకు ఈ నిర్మాణం చాలాసార్లు నాశనం చేయబడి తిరిగి పునర్నిర్మించబడింది.

వేదకాల గాంధార
పేరు వెనుక చరిత్ర
గాంధార ప్రాంతానికి మౌర్యుల ప్రవేశం
కుషాను గాంధార