అంటార్కిటిక్ ఓజోన్ రంధ్రం అంటార్కిటిక్ స్ట్రాటోస్ఫియరులో ఒక ప్రాంతం. దీనిలో ఇటీవలి ఓజోన్ స్థాయిలు 1975 కి పూర్వం ఉన్న స్థాయిల్లో 33 శాతానికి తగ్గాయి. అంటార్కిటిక్ వసంతకాలంలో, సెప్టెంబరు నుండి డిసెంబరు ఆరంభం వరకు ఓజోన్ రంధ్రం సంభవిస్తుంది, ఎందుకంటే బలమైన పడమటి గాలులు ఖండం చుట్టూ తిరుగుతూ ఒక వాతావరణ కంటెయినరును సృష్టిస్తాయి. అంటార్కిటిక్ వసంతకాలంలో, ఈ ధ్రువ సుడిగుండంలో పడి దిగువ స్ట్రాటోస్ఫియరు లోని ఓజోన్, 50 శాతానికి పైగా నాశన మవుతుంది. 

పైన వివరించినట్లుగా, ఓజోన్ క్షీణతకు ప్రధాన కారణం క్లోరిన్ కలిగిన వాయువులు (ప్రధానంగా CFC లు, వాటికి సంబంధించిన హేలోకార్బన్లు). UV కాంతి సమక్షంలో, ఈ వాయువులు విభజన చెంది, క్లోరిన్ అణువులను విడుదల చేస్తాయి. ఇవి ఓజోన్ నాశనాన్ని ఉత్ప్రేరకపరుస్తాయి. Cl- ఉత్ప్రేరక ఓజోన్ క్షీణత వాయురూపంలో జరుగుతుంది. అయితే ఇది ధ్రువీయ స్ట్రాటోస్ఫియరు మేఘాల (పిఎస్‌సి లు) సమక్షంలో నాటకీయంగా బలోపేతమౌతుంది. 

ఈ ధ్రువీయ స్ట్రాటోస్ఫియరు మేఘాలు శీతాకాలంలో, తీవ్రమైన చలిలో ఏర్పడతాయి. ధ్రువాల వద్ద శీతాకాలాలు చీకటిగా ఉంటాయి. మూడు నెలల పాటు అసలు సౌర వికిరణమే (సూర్యకాంతి) ఉండదు. సూర్యరశ్మి లేకపోవడం చేత ఉష్ణోగ్రతలు తగ్గుతాయి. ఉష్ణోగ్రతలు −80 °C కు అటూ ఇటూగా ఉంటాయి, ఇంకా తక్కువ కూడా ఉండవచ్చు. ఈ తక్కువ ఉష్ణోగ్రతల వలన మేఘ కణాలు ఏర్పడతాయి. పిఎస్‌సి మేఘాల్లో మూడు రకాలున్నాయి -నైట్రిక్ యాసిడ్ ట్రైహైడ్రేట్ మేఘాలు, నెమ్మదిగా చల్లబడే నీరు-మంచు మేఘాలు, వేగంగా చల్లబడే నీరు-మంచు (నాక్రియస్) మేఘాలు. ఈ మేఘాల ఉపరితలాలపై రసాయనిక చర్యలు జరిగి, తద్వారా ఏర్పడే రసాయనాలు వసంతకాలంలో ఓజోన్ నాశనానికి దారితీస్తాయి. 

దీనిలో ఇమిడి ఉన్న ఫోటోకెమికల్ ప్రక్రియలు సంక్లిష్టంగా ఉంటాయి గానీ, వీటి గురించి శాస్త్రవేత్తలకు బాగా అవగాహన ఉంది. ముఖ్యమైన పరిశీలన ఏమిటంటే, సాధారణంగా, స్ట్రాటోస్ఫియరులోని క్లోరిన్ చాలావరకు దాని సమ్మేళనాలలో ఉంటుంది. ప్రధానంగా క్లోరిన్ నైట్రేట్ () అలాగే హెచ్‌సిఎల్ వంటి స్థిరమైన అంతిమ ఉత్పత్తులు. ఈ అంతిమ ఉత్పత్తులు ఏర్పడేటపుడు, ఓజోన్ క్షీణత ప్రక్రియలో పాల్గొనే Cl ను తొలగిస్తాయి. అయితే, అంటార్కిటిక్ శీతాకాలం, వసంతకాలాల్లో, ధ్రువీయ స్ట్రాటోస్ఫియరు మేఘాల ఉపరితలంపై ఈ సమ్మేళనాలు చర్య జరిపి, బాగా చురుకైన ఫ్రీ రాడికల్స్ ను (Cl, ClO) ఉత్పత్తి చేస్తాయి. మేఘాలు స్ట్రాటోస్ఫియరు లోని ను నైట్రిక్ అమ్లంగా మార్చి, తొలగించడాన్ని డెంట్రిఫికేషన్ అంటారు. కొత్తగా ఏర్పడ్డ ClO, తిరిగి గా మారకుండా ఇది అడ్డుపడుతుంది. 

ఓజోన్ క్షీణతలో సూర్యరశ్మి పాత్ర చాలా ఉండడం వల్లనే, శీతాకాలంలో పిఎస్‌సిలు అధికంగా ఉన్నప్పటికీ, అంటార్కిటిక్ ఓజోన్ క్షీణత శీతాకాలంలో కంటే, వసంతకాలంలో చాలా ఎక్కువగా ఉంటుంది. శీతాకాలంలో రసాయనిక చర్యలు జరిపేందుకు సూర్యరశ్మి ఉండదు. వసంతకాలంలో నైతే, సూర్యరశ్మి ఉంటుంది, ఇది ఫోటోకెమికల్ చర్యలను నడపడానికి అవసరమైన శక్తిని అందిస్తుంది, ఈ చర్యలు ధ్రువీయ స్ట్రాటోస్ఫియరు మేఘాలను కరిగిస్తాయి. దాంతో ClO విడుదలౌతుంది. ఈ ClO ఓజోన్ రంధ్రాన్ని ఏర్పరచే రసాయనిక చర్యల్లో పాల్గొంటుంది. వసంత ఋతువు చివరిలో మరింత పెరిగే ఉష్ణోగ్రతలు డిసెంబరు మధ్య నాటికి సుడిగుండాన్ని విచ్ఛిన్నం చేస్తాయి. ఆ తరువాత, తక్కువ అక్షాంశాల నుండి వెచ్చటి, ఓజోన్, సహిత గాలి వీచడంతో, పిఎస్‌సిలు నాశనమవుతాయి, చురుగ్గా సాగిన ఓజోన్ క్షీణత ప్రక్రియ ఆగిపోతుంది, ఓజోన్ రంధ్రం మూసుకుపోతుంది. 

CFC బరువు
ఓజోన్ క్షీణత - గ్లోబల్ వార్మింగ్
మానవ నిర్మిత క్లోరిన్ శాతం
ఓజోన్ రంధ్రం, దాని కారణాలు