రాజవంశం మూలం దాని పేరులో "గుర్జారా" అనే పదం అర్థం చరిత్రకారులలో చర్చనీయాంశం. ఈ రాజవంశం పాలకులు తమ వంశం కోసం "ప్రతిహారా" అనే స్వీయ-హోదాను ఉపయోగించారు. తమను తాము గుర్జరాలు అని ఎప్పుడూ పేర్కొనలేదు. పురాణ హీరో లక్ష్మణుడు పదానికి మూలమని వచ్చినట్లు వారు పేర్కొన్నారు. ఆయన తన సోదరుడు రాముడికి ప్రతిహారా ("ద్వారపాలకుడు") గా వ్యవహరించాడని చెబుతారు. కొంతమంది ఆధునిక పరిశోధకులు ప్రతిహారా పూర్వీకుడు రాష్ట్రకూట రాజసభలో "రక్షణ మంత్రి" (ప్రతిహారా) గా పనిచేశారని సిద్ధాంతీకరించారు. ఈ విధంగా రాజవంశం ప్రతిహారా అని పిలువబడింది.

వారి పొరుగు రాజవంశాల బహుళ శాసనాలు ప్రతిహారాలను "గుర్జారా" గా వర్ణించాయి. "గుర్జారా-ప్రతిహర" అనే పదం తనను తాను "గుర్జారా-ప్రతిహారా" గా అభివర్ణించే మథానదేవ అనే భూస్వామ్య పాలకుడి రాజోరు శాసనంలో మాత్రమే సంభవిస్తుంది. ఒక ఆలోచనా విధానం ఆధారంగా గుర్జారా అనేది ప్రతిహారాల చేత పాలించబడిన భూభాగం (గుర్జారా-దేశం చూడండి); క్రమంగా ఈ పదం ఈ భూభాగంలోని ప్రజలను సూచిస్తుంది. ఒక వ్యతిరేక సిద్ధాంతం ఏమిటంటే గుర్జారా అనేది రాజవంశం చెందిన తెగ పేరు ప్రతిహారా ఈ తెగకు చెందిన వంశం.

గుర్జారా అనే పదం మొదట గిరిజన తెగ అని విశ్వసించే వారిలో వారు స్థానిక భారతీయులు లేదా విదేశీయులు అనే దానిపై భిన్నాభిప్రాయాలు ఉన్నాయి.ఆ ప్రాంతం మీద హుణులు దాడి చేసిన కొద్దికాలానికే క్రీ.శ 6 వ శతాబ్దంలో గుర్జారా-ప్రతిహారాలు అకస్మాత్తుగా ఉత్తర భారతదేశంలో రాజకీయ శక్తిగా ఉద్భవించాయని విదేశీ మూలం సిద్ధాంతం ప్రతిపాదకులు అభిప్రాయపడుతున్నారు. విదేశీ మూలం సిద్ధాంతం విమర్శకులు వారి విదేశీ మూలానికి నిశ్చయాత్మకమైన ఆధారాలు లేవని వాదించారు: వారు భారతీయ సంస్కృతిలో బాగా కలిసిపోయారు. అంతేకాకుండా వారు వాయువ్య దిశలో భారతీయుల మీద దాడిచేస్తే వారు సారవంతమైన ఇండో-గంగా మైదానం వదిలి ప్రస్తుత రాజస్థాను అర్ధ-శుష్క ప్రాంతంలో ఎందుకు స్థిరపడతారో వివరించలేము.

పృథ్వీరాజు రాసో తరువాతి వ్రాతప్రతులలో ఇచ్చిన అగ్నివాంశా పురాణం ఆధారంగా ప్రతిహారాలు మరో మూడు రాజపుత్ర రాజవంశాలు మౌంటు అబూ వద్ద ఉన్న అగ్నికుండం నుండి ఉద్భవించాయి. కొంతమంది వలసరాజ్యాల యుగ చరిత్రకారులు ఈ రాజ్యాన్ని ఒక విదేశీ మూలాన్ని సూచించడానికి ఈ పురాణాన్ని ఆధారం చేసుకున్నారు. ఈ సిద్ధాంతం ప్రకారం అగ్నికర్మ చేసిన తరువాత విదేశీయులను హిందూ కుల వ్యవస్థలో చేర్చారు. అయితే ఈ పురాణం పృథ్వీరాజు రాసో తొలి కాపీలలో కనుగొనబడలేదు. ఇది పరమరా పురాణం మీద ఆధారపడి ఉంటుంది; 16 వ శతాబ్దపు రాజపుత్ర బోర్డులు మొఘలులకు వ్యతిరేకంగా రాజపుత్ర ఐక్యతను పెంపొందించడానికి ప్రతిహరాలతో సహా ఇతర రాజవంశాలను చేర్చడానికి అసలు పురాణాన్ని విస్తరించాయి.

ఆరంభకాల పాలకులు
గుర్జరా - ప్రతీహార కళలు
క్షీణత
పేరు వెనుక చరిత్ర