మొసళ్ళు చాలా పురాయుగానికి చెందిన జంతువు లయినప్పటికీ వాటి శరీర నిర్మాణంలో చాలా క్లిష్టత ఉంది. అవి నీటిలో కదలేందుకు వాడే కండరాలను శ్వాసపీల్చడానికి కూడా వాడుతాయి.(ఉదా. ఉదరవితానం మాదిరిగా), వీటికి మెదడులో కార్టెక్స్, నాలుగు గదులున్న గుండె ఉన్నాయి. వాటి శరీర నిర్మాణం నీటిలో వేగంగా కదలడానికీ, ఇతర జంతువులను సులువుగా వేటాడడానికీ అనుకూలంగా ఉంది. ఈదేప్పుడు అవి తమ కాళ్ళను ప్రక్కభాగంలో ముడుచుకోవడం ద్వారా నీటి అవరోధాన్నితగ్గించి వేగంగా ఈద గలుగుతాయి. పాదాలను వెడల్పుగా విస్తరించడం ద్వారా నీటిలో మలుపులు తిరగడం సాధ్యమవుతుంది. అవే పాదాలు నీరు తక్కువ ఉన్నచోట్ల నడవడానికి ఉపయోగపడుతాయి.

మొసళ్ళ నోటి వెనుక భాగంలో ఉన్న గట్టి కణాల తెర నీటిని నోటిలోపలికి వెళ్ళకుండా ఆపుతుంది. ముక్కు రంధ్రాల నుండి నోటి ప్రక్కగా శ్వాసావయవాలకు మార్గం ఉంది. నీటిలో మునిగినపుడు వీటి ముక్కు రంద్రాలు మూసుకుంటాయి. Like other archosaurs, crocodilians are diapsid, although their post-temporal fenestrae are reduced. The walls of the braincase are bony but they lack supratemporal and postfrontal bones. మొసళ్ళ శరీరంపైనున్న పొలుసులలో సూక్ష్మమైన రంధ్రాలున్నాయి. ఈ సూక్ష్మరంధ్రాల ద్వారా వాటికి ప్పర్శజ్ఞానం ఉందని భావిస్తున్నారు. ఇలాంటి పొలుసులు వాటి పై, క్రింది దవడలపైన ఉన్నాయి. అక్కడి రంధ్రాల ద్వారా మట్టిని వదిలించే రసాలు ఉత్పాదన అవుతాయని కూడా ఒక అభిప్రాయం ఉంది.

కొద్ది దూరాల ప్రయాణంలో మొసళ్ళు వేగంగానే కదలగలవు. వాటి దవడలు చాలా శక్తివంతమైనవి. వాటి నోటికి అందిన జంతువులను పటపట విరిచేసే శక్తి ఈ దవడల ద్వారా వాటికి లభిస్తుంది. అన్ని జంతువుల కంటే మొసళ్ళ దవడల బలం చాలా ఎక్కువ. దాని నోటిపట్టు చదరపు అంగుళానికి 5,000 పౌండుల బలాన్ని కలిగిస్తుంది. దీనితో పోలిస్తే షార్క్ నోటి పట్టులో 400 psi, హైనా నోటిపట్టులో 800 నుండి 1,000 psi బలం ఉంటాయి. మొసళ్ళ పళ్ళు చాలా పదునైన రంపాలలాగా ఉంటాయి. చేపలను ముక్కలు ముక్కలుగా చేయడానికి వీలైనవి. పరిణామ క్రమంలో వేటను ఇంత బలంగా పట్టుకోవడానికి రూపొందిన మొసళ్ళ దవడ కండరాలకు నోటిని తెరిచేప్పుడు లభించే శక్తి మాత్రం చాలా తక్కువ. వాటి నోరు గట్టిగా మూసి పట్టుకొంటే అవి నోరు తెరువలేవు. ఈ లక్షణం అవకాశంగా తీసుకొని మొసళ్ళను రవాణా చేసేటప్పుడు ఒక టేప్‌తో లేదా రబ్బరు ట్యూబ్ ముక్కతో వాటి నోటిని మూసేస్తారు. మొసళ్ళ కాలి గోరులు కూడా చాలా పదునైనవి, బలమైనవి. వాటి మెడ కొద్దిగా మాత్రమే అటూ ఇటూ తిరగ గలదు.

మొసళ్ళు ఎంత కాలం జీవిస్తాయనే విషయంపై నిర్దిష్టమైన అధ్యయనం కష్టం. సంవత్సరానికి ఒకమారు వాటి పళ్ళు, ఎముకలపై ఏర్పడే రింగు గుర్తుల ద్వారా కొన్ని అంచనాలు వేయబడ్డాయి. పెద్ద జాతికి చెందిన "C. porosus" అనే మొసళ్ళు షుమారు 70 సంవత్సరాలు బ్రతుకుతాయని అంచనా వేశారు. కొన్ని మొసళ్ళు బహుశా 100 సంవత్సరాలు దాకా బ్రతుకగలిగి ఉండవచ్చును. రష్యాలో ఒక జంతు ప్రదర్శనశాలలో ఒక మొసలి 100 సంవత్సరాలు పైన బ్రతికింది. ఆస్ట్రేలియాలో ఒక జంతు ప్రదర్శన శాలలోని మొసలి వయస్సు 130 సంవత్సరాలని అంచనా. దానిని "Mr. Freshy" అని పిలుస్తారు. వేటగాళ్ళ బారినుండి తప్పించడానికి దానిని పట్టుకొనేసరికే వేటగాళ్ళ కారణంగా దాని కుడికన్ను పోయింది. 

వివిధ జాతుల మొసళ్ళ సైజులు వివిధంగా ఉంటాయి. "Palaeosuchus", "Osteolaemus" జాతికి చెందినవి 1 నుండి 1.5 మీటర్ల కంటే ఎక్కువ పెరగవు. పెద్ద జాతులు 4.85 మీటర్లు (16 అడుగులు) దాకా పెరుగుతాయి. వాటి బరువు 1200 కే.జి.లు (2,640 పౌండ్లు) పైబడి ఉంటుంది. ఇంత పెద్దవైన మొసళ్ళు పుట్టినపుడు షుమారు 20 సెంటీమీటర్లు (8 అంగుళాలు) మాత్రమే ఉంటాయి. 

ఉత్తర ఆస్ట్రేలియా ఉప్పునీటి కయ్యలలోని మొసళ్ళు అన్నింటికంటే పెద్ద సైజు ఉంటాయి. ఇప్పటికి నమోదైన అతి పెద్ద మొసలి పొడవు 8.6 మీటర్లు (28.2 అడుగులు). బరువు 1352 కిలోగ్రాములు. ఇది 1957లో వేటలో చంపబడింది. దీని నమూనా ఒకటి పర్యాటక ఆకర్షణగా పెట్టారు.. బ్రతికి ఉన్న మొసళ్ళలో అతి పెద్దది ఒరిస్సాలో "భైతర్కనికా వన్యప్రాణి సంరక్షణావనం ("Bhitarkanika Wildlife Sanctuary")లో ఉంది. దీని పొడవు 7.1 మిటర్లు (25.3 అడుగులు). ఇది జూన్ 2006లో గిన్నీస్ బుక్‌లోకి ఎక్కింది.

ఆఫ్రికాలో లో ఉన్న అని పిలువబడే మొసలి కూడా చాలా పెద్దది. ఇది 20 - 30 అడుగుల పొడవు ఉండవచ్చును. ఇది 300 పైగా మనుషుల మరణానికి కారణం. ఒక హిప్పోపోటమస్‌ను పూర్తిగా తినేసిందట. కొందరు వన్యప్రాణి నిపుణుల అభిప్రాయంలో ఇంతవరకు అతి పెద్ద మొసలి ఒరిస్సాలోని భైతర్కనికా (Bhitarkanika) లో జీవించింది. దీని పొడవు షుమారు 25 అడుగులు (7.62 మీటర్లు). కనికా రాజ కుటుంబం వారు (Kanika Royal Family) దీని తల భాగాన్ని భద్ర పరచారు. దాని ఆధారంగా మొత్తం మొసలి పరిమాణాన్ని అంచనా వేశారు. ఇది ధమారా (Dhamara) వద్ద 1926లో చంపబడింది.

జీవ లక్షణం, ప్రవర్తన
వర్ణన
మొసళ్ళు, ఎలిగేటర్లు, కెయ్‌మన్, ఘరియల్
క్రోకడైలిడే వర్గీకరణ