భారతదేశంలోని రాష్ట్రమైన బీహార్‌లో కొలువై ఉన్న నలంద క్రీ.శ. 427 నుంచి క్రీ.శ. 1197 వరకు పాక్షికంగా పాల సామ్రాజ్యం ఆధిపత్యం కింద అభ్యసనకు సంబంధించిన బౌద్ధ కేంద్రంగా విలసిల్లింది.. "లిపి రూప చరిత్రలో పేర్కొనబడిన మొట్టమొదటి గొప్ప విశ్వవిద్యాలయాల్లో ఒకటి"గా ఇది పిలవబడుతోంది..
చారిత్రక అధ్యయనాల ప్రకారం, క్రీ.శ. 450లో ప్రారంభమైన నలంద విశ్వవిద్యాలయానికి గుప్త చక్రవర్తులు, ప్రత్యేకించి కుమారగుప్తుడు పోషకులుగా ఉండేవారు.. నలంద, ప్రపంచంలోనే మొట్టమొదటి రెసిడెన్సిషల్ విశ్వవిద్యాలయంగా భావించబడుతోంది, విద్యార్థుల కోసం ఇక్కడ సత్రాలున్నాయి, ఇవి 10,000కు పైగా విద్యార్థులకు, 2,000కు పైగా అధ్యాపకులకు వసతి సౌకర్యాన్ని కల్పించగలవు. ఒక అత్యుత్తమ గోడ, ఒక ద్వారంతో ఉండే ఈ విశ్వవిద్యాలయం వాస్తుకళకు సంబంధించి ఒక మచ్చుతునకగా భావించబడుతోంది. నలందలో అనేక ఇతర ధ్యాన మందిరాలు, తరగతి గదులతో పాటు ఎనిమిది ప్రత్యేకమైన ప్రాంగణాలు, పది దేవాలయాలు ఉండేవి. ప్రాంగణం లోపల చెరువులు, ఉద్యానవనాలు ఉండేవి. తొమ్మిది అంతస్తుల భవంతిలో ఉండే ఇక్కడి గ్రంథాలయంలో క్షణ్ణంగా పరిశీలించబడిన గ్రంథాల ప్రతులు ఉండేవి. నలంద విశ్వవిద్యాలయంలో బోధించబడే పాఠ్యాంశాలు అభ్యసనకు సంబంధించిన ప్రతి రంగానికి విస్తరించడంతో పాటు కొరియా, జపాన్, చైనా, టిబెట్, ఇండోనేషియా, పర్షియా, టర్కీలకు చెందిన విద్యార్థులు, నిపుణులను ఆకర్షించింది. టాంగ్ రాజవంశం చైనీస్ యాత్రికుడు జువాన్‌జాంగ్ 7వ శతాబ్దంలో ఈ విశ్వవిద్యాలయానికి సంబంధించిన వివరణాత్మక ఖాతాలను అందించారు.

స్వర్ణ దేవాలయం లేదా హర్మందీర్ సాహిబ్
నలంద
కోణార్క్
ఖజురహో