1965 ఆగస్టు 5న పాకిస్తానుకు చెందిన 26,000 నుండి 33,000 వేల దళాలు, ఆపరేషన్ జిబ్రాల్టర్‌లో భాగంగా, నియంత్రణ రేఖ దాటి భారత్ లోకి కాశ్మీరీ ప్రజల లాగా భ్రమింపజేస్తూ దొంగచాటుగా చొరబడ్డారు. దీనికి జవాబుగా 1965 ఆగస్టు 5న భారత దళాలు సరిహద్దు దాటి పాకిస్తాన్ ఆధీనంలో ఉన్న కాశ్మీరుపై దండెత్తింది. మొదట్లో భారత దళాలకు మంచి ఫలితాలే వచ్చాయి. మూడు ముఖ్యమైన పర్వత శిఖరాలను ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్నారు. ఆగస్టు చివరికి ఇరువైపుల వారు సమానమైన ప్రగతి సాధించారు. పాకిస్తాన్ దళాలు తిత్వాల్, ఉరి, పూంచ్ లలో ప్రగతి కనబర్చగా, భారత దళాలు పి.ఒ.కె లోని హాజి పిర్ పాస్ వరకు స్వాధీనపరుచుకున్నాయి.

1965 సెప్టెంబరు 1న ఆపరేషన్ గ్రాండ్‌స్లామ్ పేరుతో పాకిస్తాన్ ప్రతిదాడి చేసింది. దీని ముఖ్యోద్దేశం జమ్మూ లోని అఖ్నూర్‌ను స్వాధీనపరుచుకోవడం. దీని వల్ల భారత దళాలకు అన్ని రకాల సరఫరా ఆగిపోతుంది. అధిక సంఖ్యలో సైన్యం, సాంకేతికంగా అభివృద్ధి చెందిన యుద్ధ ట్యాంకులతో పాకిస్తాన్ దాడి చేసేసరికి ఇది ఊహించని భారత దళాలు బాగా నష్టపోయాయి. దీంతో భారత వాయుసేన రంగంలోకి దిగి పాకిస్తాన్ సైన్యాన్ని చెల్లాచెదురు చేసింది. మరుసటి రోజు పాకిస్తాన్ వాయుసేన కూడా భారత్ లోని కాశ్మీరు, పంజాబ్ రాష్ట్రాల్లో దాడులు చేసింది. అప్పుడు భారత సైన్యం పాకిస్తానీ పంజాబ్ వద్ద మరో యుద్దవేదిక తెరచింది. దీంతో పాకిస్తానీ పంజాబ్ ను కాపాడుకోవడం కోసం పాకిస్తాన్ కొంత సైన్యాన్ని కాశ్మీరు నుండి ఉపసంహరించుకోవలసి వచ్చింది. దీంతో ఆపరేషన్ గ్రాండ్‌స్లామ్ విఫలమైంది. జమ్మూ లోని అఖ్నూర్ ని స్వాధీనపరుచుకోలేక పోయారు. ఇది యుద్దంలో ఒక కీలకమైన మలుపు, కాశ్మీరులోని భారత దళాలకు మరికొంత లాభం చేకూర్చేందుకు కొన్ని భారత దళాలు దక్షిణ పాకిస్తాన్ లోకి దూసుకుపోయాయి.

సెప్టెంబరు 6 న భారత దళాలు పడమర సరిహద్దును దాటడంతో అధికారికంగా యుద్ధం మొదలైంది. భారత 15 వ ఇన్‌ఫాన్‌ట్రీ దళానికి రెండవ ప్రపంచ యుద్దంలో పాల్గొన్న మేజర్ జనరల్ నిరంజన్ ప్రసాద్ నేతృత్వం వహించాడు. సెప్టెంబరు 6న భారత 15వ ఇన్‌ఫాన్‌ట్రీ దళానికి, పాక్ పడమర భాగం లోని లిచొగిల్ కాలువ (బి.అర్.బి కాలువ) దగ్గర పాక్ నుండి తీవ్రమైన దాడి ఎదురైంది. జనరల్ ప్రసాద్ తన వాహనాన్ని విడిచి వెనక్కి మళ్ళాల్సి వచ్చింది. రెండవ ప్రయత్నంలో భారత దళాలు బర్కి అనే గ్రామం వద్ద కాలువ దాటాయి. ఈ గ్రామం లాహోర్‌కు చాలా దగ్గరలో, తూర్పున ఉంది. కాని పాక్ దళాలు భారత భూభాగం లోని ఖేమ్ కరన్‌ ను దాని చుట్టుప్రక్కల గ్రామాలనూ ఆక్రమించుకున్నాయి. పాక దళాల దృష్టిని ఖేమ్ కరణ్ నుండి మళ్ళించేందుకు భారత్ పాక్ లోని బేడియాన్ గ్రామం పైన, దాని చుట్టుపక్కల గ్రామాలపైనా దాడి చేసింది.

2వ ఇండిపెన్డెంట్ ఆర్మర్డ్ బ్రిగేడ్ యుక్క 3 ట్యాంకు డివిజన్ సహకారం తోటి 1వ ఇన్ ఫేంటరి డివిజన్ చల త్వరగా సరిహద్దును దాటి లిఛొగిల్ (బి.అర్.బి) ను సెప్టెంబరు 6న చేరుకున్నాయి. భారత దళాలు మరింత ముందుకు, లాహోర్ వరకూ సాగకుండా ఉండేందుకు పాకిస్తాన్ సైన్యం ఆ కాలువపై ఉండే వంతెనలు కొన్నింటిని పేల్చేసింది. భారత జాట్ రెంజిమెంట్ యొక్క ఒక యూనిట్, 3 జాట్, ఇచ్చోగిల్ కాలువను దాటి దానికి పడమరన ఉన్నబాటాపోర్ పట్టణాన్ని స్వాధీనం చేసుకుంది. అదే రోజు పాకిస్తాన్ వాయుసేన సేబర్ జెట్ల సహకారంతో తన ఆర్మర్డ్ డివిజన్, ఇన్ ఫేంట్రీ డివిజన్ భారత 15వ డివిజన్ దళాలపై ప్రతిదాడి చేసి అవి బయల్దేరిన చోటికే వెళ్ళేలా చేసాయి. 3వ జాట్ దళం లోని కొద్దిమంది సైనికులు గాయపడడమో లేక చనిపొవడమొ జరిగింది, అధిక సంఖ్యలో సరుకు రవాణా వాహనాలను, ఆయుధాలను కొల్పొయాయి, బాటాపోర్ ను 3 జాట్ స్వాధీనం చేసుకున్న సమాచారం పై అధికారులకు అందలేదు. పైగా వారికి అందిన తప్పుడు సమాచారం వలన తమ దళాలను బాటాపోర్, డొగ్రైయ్ నుండి వెనక్కి ఘొషాల్ దైల్ కు పిలిపించారు. ఈ పరిణామం 3 జాట్ కమాండింగ్ ఆఫీసర్ అయిన లెఫ్టినెంట్ కలనల్ డెస్మండ్ హేడ్ ను తీవ్రంగా కలచివేసింది. పాకిస్తాన్ దళాలతో మరొక తీవ్రమైన యుద్దం తరువాత 3 జాట్ సైనికులు సెప్టెంబరు 21 న బాటాపోర్‌ను తిరిగి తమ ఆధినం లోకి తెచ్చుకున్నారు.

1965 సెప్టెంబరు 8 న రాజస్థాన్ అర్మ్‌డ్ కాన్‌స్టాబ్యులరీ (అర్.ఎ.సి) కు సహాయంగా 5వ మరాఠా లైట్ ఇన్‌ఫెన్‌ట్రీ దళాన్ని జోధ్‌పూర్‌కు 250 కి.మీ. దూరంలో ఉన్న మునాబాకు పంపారు. వారి పని స్పష్టం -మునాబా పోస్టును చేజారిపోకుండా చూసుకోవడం, పాకిస్తాన్ ఇన్ ఫెన్ట్రి దళాలు ఈ పోస్ట్ దరిదాపులకు కూడా రాకుండా ఆపడం. మునాబాలో ఉన్న మరాఠా కొండ వద్ద, పాక్ దాడిని తిప్పికొట్టేందుకు భారత దళాలు 24గంటల పాటు చాల తీవ్రంగా పోరాడవలసి వఛింది. ముగ్గురు సైనికులు 954 భారీ మొటార్ బేటరీ ఆయుధాలతొ కూడిన ఒక పాకిస్తాన్ దళం మునబఓ దగ్గర ఉన్న అర్.ఎ.సి పొస్టును చేరుకోలేకపోయింది. పాకిస్తాన్ వాయుసేన మొత్తం ఆ ప్రదేశం పై బాంబులతో దాడి చేసింది. ఆంతేకాకుండా బర్మేర్ నుండి అదనపు దళాలతో వస్తున్న రైలుపై కూడా గాద్రా రోడ్ రైల్వే స్టేషను దగ్గర దాడి చేసింది. చివరకు, భారత్ ఎంత ప్రయతించినా 1965 సెప్టెంబరు 10న మునాబాను పాకిస్తాన్ స్వాధీనం చేసుకుంది.

సెప్టెంబరు 9 తరువాతి రోజుల్లో ఇరుదేశాలకు చెందిన ప్రధానమైన దళాలు ఎదురుదెబ్బలు తిన్నాయి. భారత్‌కు గర్వకారణమైనదని పేరున్న 1వ అర్మర్డ్ డివిజన్ సియాల్‌కోట్ పైకి దాడి చేసేందుకు ముందుకు వెళ్ళింది. కానీ పాక్ ఎదురుదాడి వలన ఇది వెనక్కి తగ్గాల్సి వచ్చింది. దాదాపు 100 ట్యాంకులను కోల్పోయింది.

భారతీయులను వెనుకడుగు వేసేలా చేసిన పాకిస్తానీయులు ఆపరేషన్ వైండప్ ను ప్రారంభించింది. అదే సమయంలో పాకిస్తాన్కు గర్వకారనమైన 1వ ఆర్మర్డ్ డివిజన్ అమృత్‌సర్‌ను ఆక్రమించుకునే ఉద్దేశంతో ఖేమ్‌కరణ్ వైపునకు వెళ్ళాయి. కానీ భారత ఎదురుదాడి కారణంగా ఖేంకరన్ నుండి ముందుకు కదలలేకపోయాయి. సెప్టెంబరు 10 న భారత్ 4వ మౌంటెన్ డివిజన్ అస్సల్ ఉత్తర్ (సరిఆయిన సమాధానం) యుద్దంలో పాక్ సైన్యాన్ని ఛిన్నాభిన్నం చేసింది. ఆ ప్రదేశానికి పాకిస్తాన్ ట్యాంకుల పేరిట 'పాటన్ నగర్' గా మారిపోయింది. పాకిస్తాన్ దాదాపు 97 ట్యంకులను కోల్పోయింది. భారత్ కేవలం 32ట్యాంకులు కోల్పోయింది. అటు తరువాత పాకిస్తాన్ 1వ ఆర్మర్డ్ డివిజన్ కొద్దీగ 5వ ఆర్మర్డ్ బ్రిగేడ్ సియాల్కోట్ వైపునకు పంపించబడ్డాయి, ఇవి పాకిస్తాన్ 6వ ఆర్మర్డ్ డివిజన్ వెనుకన ఉన్నాయి. ఇక్కడ పాకిస్తాన్ 6వ ఆర్మర్డ్ డివిజన్ అంతవరకూ పోరాడలేదు. అయితే అప్పటికే 6వ అర్మర్డ్ డివిజన్ అత్యంత శక్తి వంతమైన భారత 1వ ఆర్మర్డ్ డివిజన్ వైపునకు కదులుతూంది.

యుద్దం సంధి వైపుకు మరలింది. రెండు దళాలు కూడా ఇంకొకరి భూభాగాలను తమతమ ఆధీనంలో ఉంచుకున్నాయి. ఈ యుద్ధంలో భారత్ 3,000 మంది సైనికులను కోల్పోగా, పాకిస్తాన్ 3,800 మందిని కోల్పోయింది. భారత్ 1,800 చ.కి.మీ. పాకిస్తాన్ భూబాగాన్ని ఆక్రమించుకోగా, పాకిస్తాన్ 550 చ.కి.మీ. భారత్ భూభాగాన్ని తన ఆధీనంలో ఉంచుకుంది. భారత్ ముఖ్యంగా సియాల్‌కోట్ పరిసర ప్రాంతాలను, లాహోర్, కశ్మీర్ సెక్టార్ ప్రాంతాలను తన ఆధీనంలో ఉంచుకోగా, పాకిస్తాన్ ఆక్రమించుకున్నది దక్షిణాన ఉన్న ఎడారి ప్రాంతం సింద్‌కు ఎదురుగా, ఉత్తర కాశ్మీర్ దగ్గర్లోని చుంబ్ సెక్టార్.

గగనతలంలో యుద్ధం
ఇవి కూడా చూడండి
యుద్ధట్యాంకుల ఉపయోగం
యుద్దం