1947 నాటికి కాశ్మీర్ సంస్థాన పరిపాలకుడు సిక్ఖు సామ్రాజ్యపు సామంతులుగా కాశ్మీరును జయించి, ఆంగ్లో-సిక్ఖు యుద్ధాల్లో ఆంగ్లేయులకు సహకరించి జమ్ము, కాశ్మీర్, లడాఖ్ ప్రాంతాలకు సంస్థానాధీశులుగా బ్రిటీష్ యుగంలో పరిపాలించిన డోగ్రా పాలక వంశస్థుడు, హిందూ మతస్థుడు - హరిసింగ్. ఈ సంస్థానం భారత ఉపఖండానికి అత్యంత ఉత్తరాన టిబెట్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లతో కూడా సరిహద్దులు పంచుకుంటూ అంతర్జాతీయంగా వ్యూహాత్మక ప్రాంతంలో నెలకొని ఉంది. తన పూర్వీకుల ప్రాంతం కావడం, సంస్థానంలో ప్రజాప్రాతినిధ్యం కోసం జరుగుతున్న నేషనల్ కాన్ఫరెన్సు ఉద్యమంతోనూ, దాని నాయకుడు షేక్ అబ్దుల్లాతోనూ సన్నిహితమైన సంబంధం ఉండడంతో జవాహర్‌లాల్ నెహ్రూకి కాశ్మీర్ సమస్యతో గాఢమైన అభినివేశం ఉంది.

సంస్థానాల వ్యవహారాలు చూస్తున్న వల్లభ్‌భాయ్ పటేల్ మాత్రం 1947 ఆగస్టు 15లోపు రెండు దేశాల్లో దేంట్లో చేరతాడో తేల్చుకొమ్మని మహారాజా హరిసింగ్‌కు మౌంట్ బాటన్ ద్వారా చెప్పాడు. కాశ్మీర్ విషయంలో పటేల్ వైఖరి సెప్టెంబరు వరకూ తటస్థంగా ఉండేది. పంజాబ్, బెంగాల్ విభజనలో ఏ సూత్రాన్నైతే అనుసరించి విభజించారో, అదే సూత్రాన్ని వర్తింపజేసి ముస్లింలు ఎక్కువగా ఉన్న ప్రాంతం కాబట్టి కాశ్మీర్‌ను కావాలంటే మహారాజు పాకిస్తాన్‌లో కలపవచ్చన్న వైఖరితో ఉండేవాడు. భౌగోళికంగా పాకిస్తాన్ ప్రాంతాలకు అంటిపెట్టుకుని ఉండడం కూడా అతను ఈ వైఖరికి రావడానికి కారణమైంది. అయితే అదే సూత్రం మేరకు హిందువులు అధిక సంఖ్యలో ఉండి, భౌగోళికంగా భారతదేశం చుట్టూ ఉన్న హైదరాబాద్ సంస్థానం భారతదేశంలో కలిసేందుకు తమ ప్రయత్నాలకు పాకిస్తాన్ అడ్డుతగలకూడదని ఆశించాడు. పాకిస్తాన్ ప్రధాని లియాఖత్ అలీఖాన్ ఇందుకు సానుకూలంగా ప్రతిస్పందించలేదు. పైగా 1947 సెప్టెంబరు 13న హిందువులు అధిక సంఖ్యలో ఉన్న జునాగఢ్ రాజ్యాన్ని పాకిస్తాన్‌లో చేర్చుకోవడానికి ఆ దేశం అంగీకారం తెలిపింది. అంతటితో కాశ్మీర్ పట్ల పటేల్ తటస్థ వైఖరి మారిపోయింది. కాశ్మీర్‌ను భారతదేశంలో విలీనం చేయాలన్న నిర్ణయానికి వచ్చాడు. 

మొదటి నుంచీ నెహ్రూ కాశ్మీర్ భారతదేశంలోనే ఉండాలన్న వైఖరితో ఉండేవాడు. ఇందుకు అతనికి సంస్థానంతో, అక్కడి నాయకులతో ఉన్న వ్యక్తిగత సంబంధం మాత్రమే కారణం కాదు. భారతదేశాన్ని విభజించి పాకిస్తాన్ ఏర్పాటుచేసిన ద్విజాతి సిద్ధాంతాన్ని తిరస్కరిస్తున్న కాంగ్రెస్ వైఖరిని, కాశ్మీర్ సంస్థాన ప్రజల్లో మంచి పలుకుబడి కలిగిన షేక్ అబ్దుల్లా, అతను భాగమైన నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ పంచుకుంటూ ఉండడం ముఖ్య కారణం. తామెంతగా ముస్లింలో అంతగానూ కాశ్మీరీలమేనన్న నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ దృక్పథం రాజ్య పాలకుడైన హరిసింగ్ అణచివేతను సమర్థంగా ప్రతిఘటిస్తూ ప్రజల ప్రాతినిధ్యాన్ని సాధించుకున్నది. ముస్లింలంతా పాకిస్తాన్‌లో కలిసి తీరాలన్న వైఖరిని ఖండించే ఈ దృక్పథానికి సహజంగానే నెహ్రూ ఎంతగానో అకర్షితుడై ఉన్నాడు.

మరోవైపు సంస్థాన పరిపాలకుడైన హరి సింగ్ భారతదేశంలో అధికార బదిలీ అంశంపై చర్చలు ప్రారంభమైన నాటి నుంచి యూనియన్లో చేరడం పట్ల గట్టి వ్యతిరేకతతో ఉన్నాడు. అతనికి కాంగ్రెస్ అంటే తీవ్ర వైముఖ్యత ఉండేది. మరోవైపు పాకిస్తాన్ ఏర్పాటు వాస్తవరూపం దాల్చేకొద్దీ స్వయానా హిందూ మతస్తుడై ఉండి ఇస్లామిక్ రాజ్యంలో తన సంస్థానాన్ని కలపడం అతనికి సరిపడే సంగతిగానూ తోచలేదు. అసలు ఇవన్నీ అటుంచినా బ్రిటిష్ వారు ఉపఖండంపై తమ సామ్రాజ్యాన్ని ఉపసంహరించుకోవడమే జరిగితే తాను స్వతంత్రుడను కావచ్చన్న ఆలోచనే అతన్ని మరింత ఆకర్షించింది. దీనికి అతని దివాన్ రామచంద్ర కాక్ స్వతంత్రుడవు కమ్మంటూ మహారాజుకు ఇస్తున్న సలహాలు తోడైనాయి. అప్పటికే ప్రజాస్వామ్య ప్రభుత్వం కోసం ఉద్యమించిన షేక్ అబ్దుల్లాను జైల్లో పెట్టారు. 1947 జూన్ చివరి వారంలో విభజన నిర్ణయం అనంతరం మౌంట్ బాటన్ భారత, పాకిస్తాన్ లలో ఏదో ఒక దేశాన్ని ఎంచుకుని చేరిపొమ్మని కాశ్మీర్ పాలకుడికి సూచించేందుకు పర్యటించాడు. మౌంట్ బాటన్ పర్యటనలో తనను కలవనివ్వకుండా కడుపునొప్పి మిషతో మహారాజు తప్పించుకుంటే, అతన్ని కలిసిన ప్రధానమంత్రి కాక్ కూడా ఏదో ఒక దేశంలో చేరమన్న సూచన మహారాజుకు చేయమంటే తిరస్కరించాడు. జూలైలో జవాహర్‌లాల్ నెహ్రూ పర్యటన కూడా పరిష్కారం సాధించడంలో విఫలమైంది.

ఆగస్టు నాటికి సంస్థానంతో పాకిస్తాన్ యధాతథ ఒప్పందం చేసుకోగా భారతదేశం వేచిచూసే వైఖరి అవలంబించింది. తాను చేసుకున్న యధాతథ ఒప్పందాన్ని తానే ఉల్లంఘిస్తూ పాకిస్తాన్ సంస్థానంతో రవాణా సేవలు, వస్తు సరఫరాలు నిలిపివేసి ఉద్రిక్తత పెంచసాగింది. ముస్లింలు అధిక సంఖ్యాకులుగా ఉన్న ఈ సంస్థానాన్ని పాకిస్తాన్‌లో చేర్చుకోవాలన్నది వారి వైఖరి. కాశ్మీర్ సంస్థానాధీశుడు పాకిస్తాన్‌తో సంబంధాలు చెడిపోగానే ప్రధానులను వరుసగా మార్చి పటేల్, నెహ్రూలతో సత్సంబంధాలు ఉన్న మెహర్ చంద్‌జైన్ అన్న మాజీ న్యాయమూర్తిని ప్రధానిని చేశాడు. కాశ్మీర్ ప్రజల అభిప్రాయాలను 1947 సెప్టెంబరులో పరిశీలించిన సంస్థాన బలగాల బ్రిటీష్ సేనాని - ప్రజలు ఏ పక్షంలో చేరడానికీ గట్టి మొగ్గుతో లేరనీ, నేషనల్ కాన్ఫరెన్సు మాత్రం కాంగ్రెస్ పక్షపాతి అనీ, పాకిస్తాన్ వ్యతిరేకి అనీ, ఇక పాకిస్తాన్‌లో చేరాలని సంస్థాన ప్రజల అభిప్రాయాన్ని మలిచేందుకు ప్రయత్నిస్తున్న రాజకీయ పక్షాలు ఏమీ ఉనికిలో లేవనీ గమనించాడు. ఐతే శ్రీనగర్‌కు పశ్చిమాన పాకిస్తాన్‌తో సరిహద్దు పంచుకుంటున్న పూంఛ్ జిల్లా మాత్రం ఇందుకు మినహాయింపు. పలు ఆర్థిక, రాజకీయ కారణాల వల్ల అక్కడి గిరిజన ముస్లింలు మహారాజు పట్ల వ్యతిరేకతతో ఉన్నారు. 1947 ఆగస్టు 14న చాలా దుకాణాలు, కార్యాలయాలపై పాకిస్తానీ జెండాను ఎగురవేశాయి. సెప్టెంబరు మొదటి వారాలకల్లా పాకిస్తాన్ ప్రధాని లియాఖత్ అలీఖాన్, సీనియర్ పంజాబ్ ముస్లింలీగ్ నాయకుడు మియా ఇఫ్తికారుద్దీన్‌ల అనుమతితోనే సైన్యం పాకిస్తాన్‌లోని ముర్రీ అనే పట్టణంలో స్థావరాన్ని ఏర్పాటుచేసి ఆయుధాలు రహస్యంగా సరిహద్దులు దాటించి కొన్ని డజన్ల మంది పాకిస్తాన్ అనుకూలురైన తిరుగుబాటుదారులకు అందించింది. సెప్టెంబరు 27న సంస్థానంలో క్షీణిస్తున్న పరిస్థితులు, పాకిస్తాన్ చొరబాటు చేయబోతున్న సూచనలు వివరిస్తూ పటేల్‌కు నెహ్రూ రాసిన లేఖలో పాకిస్తాన్ చొరబాటును అడ్డుకోవాలంటే, పాకిస్తాన్‌కు వ్యతిరేకంగా ప్రజాభిప్రాయాన్ని మలచగల అబ్దుల్లాను మహారాజు విడుదల చేసి అతని సహకారంతో భారతదేశంలో కాశ్మీరును చేర్చడం మహారాజుకున్న ప్రత్నామ్నాయం అని విశ్లేషించాడు. దీనికి జవాబుగా అప్పటికే జునాగఢ్ వ్యవహారం వల్ల భారతదేశంలో కాశ్మీర్ విలీనం పట్ల అనుకూల వైఖరి అవలంబించిన పటేల్ - కాశ్మీరుకు సంబంధించిన విధానపరమైన అంశాల్లో మనిద్దరికీ అభిప్రాయభేదాలు లేవని నెహ్రూ వైఖరికి ఆమోదం తెలిపాడు. సెప్టెంబరు 29న జైలు నుంచి విడుదలైన షేక్ అబ్దుల్లా, వారంరోజుల తర్వాత శ్రీనగర్‌లోని ప్రసిద్ధ హజరత్ బాల్ మసీదు నుంచి ప్రసంగిస్తూ అధికారం మొత్తం కాశ్మీరు ప్రజలకు బదిలీ కావాలని, అప్పుడు ప్రజాప్రతినిధులు భారతదేశంలో చేరాలో, పాకిస్తాన్‌లో చేరాలో నిర్ణయించుకుంటారని, కాశ్మీరులో ప్రజాప్రభుత్వం హిందువులు, సిక్ఖులు, ముస్లింల ఉమ్మడి ప్రభుత్వం అవుతుంది తప్ప ఏ వర్గానికో చెందదనీ తన వైఖరి వివరించాడు. పరిస్థితులు వేగంగా మారిపోతున్నా కాశ్మీర్ మాత్రం అక్టోబర్ 12 నాటికి కూడా స్వతంత్ర కాశ్మీరుపై అధికారం తనదేనని, కాశ్మీరు తన పాలనలో తూర్పు స్విట్జర్లాండ్‌లా వెలుగుతుందని భావించసాగాడు.

జునాగఢ్ సమస్య, విలీనం
విదేశాంగ వ్యవహారాలు
కాశ్మీరు ప్రతిష్టంభన
శాసన సభలకు ఎన్నికలు