రోమపాదుడనే రాజు పాలిస్తున్న రాజ్యంలో ఒకప్పుడు ద్వాదశ వార్షికమైన్ కరువు సంభవించింది. పాడిపంటలు నశించాయి. ప్రజలు ఆకలి దప్పుపలతో బాధపడుతూ హాహాకారాలు చేయసాగారు. అప్పుడు మహర్షులు ఆయనతో విభాండక పుత్రుడైన ఋష్యశృంగుణ్ణి తీసుకువచ్చినట్లయితే రాజ్యంలో వర్షాలు కురుస్తాని అని తెలియజేసారు. ఆ ఋష్యశృంగుడుని రాజు విశ్వ ప్రయత్నం మీద రాజ్యానికి తెప్పించి, తన పుత్రిక అయిన శాంతను అతనికిచ్చి వివాహం చేసి తనవద్ద ఉంచుకున్నాడు. దేశంలో వర్షాలు కురిసాయి. రాజ్యం సుభిఖంగా మారింది. ఇది రామాయణం బట్టి తెలుస్తున్న కధ. కానీ ఈ జాతక కధలలో నళినికాజాతకకధ లో బ్రహ్మదత్తుడు వారణాసిలో రాజ్యంచేస్తున్న కాలంలో బోధిసత్త్వుడు ఉదీప్య బ్రాహ్మణుల ఉత్తమవంశంలో జన్మించి, సమస్త విద్యలూ నేర్చుకున్నాడు. పెద్దవాడయినాక ఋషి ప్రవ్రజ్యను గ్రహించి హిమాలయ పర్వతాలకు పోయి ఘోరమైన తపస్సు చేసాడు. అతని సంబందం వల్ల ఒక లేడి గర్భం ధరించి ఒక మగబిడ్డను కన్నది. ఆబిడ్డకు ఋషిశృంగుడు అనే పేరువచ్చింది. తండ్రి అతనికి ప్రవ్రజ్యనిచ్చి యోగవిధిని నేర్పాడు. ఆబాలుడు శీఘ్రంగానే జ్ఞానం పొంది, తండ్రి ఆశ్రమంలోనే ఉంటు ఘోరమైన తపస్సు చేస్తూ ఉండేవాడు. వానికి స్త్రీ పురుష విచక్షణ లేదు. అతని తపస్సుకు ఇంద్రభవనం కంపించింది. ఆతని తపోభంగానికి ఇంద్రుడు ఆలోచించి మూడేళ్ళపాటు కాశీరాజ్యంలో వర్షాలు పడకుండా చేసాడు. పంటలు లేవు. ప్రజలు తహతహలాడిపోయారు. రాజును ఆశ్రయించారు. రాజు తీవ్రప్రయత్నాలు చేసినా లాభంలేకుండాపోయింది. ఒకనాటి రాత్రి ఇంద్రుడు రాజుకు స్వప్నంలో కనిపించి ఋష్యశృంగుని తపస్సు భంగంచేస్తే నేను వర్షంకురిపిస్తాను, అది నీ కుమార్తె నళిని వల్లనే గాని ఇతరులవలన సాధ్యపడదు అని తెలియజేసాడు. రాజు కుమార్తె ముందు భయపడినా తుదకు తండ్రి ఆనతిని శిరసావహించి ముని ఆశ్రమానికి అమాత్యుల సహాయంతో వెళుతుంది. అప్పుడు ఆశ్రమంలో ఋష్యశృంగుడు మాత్రమే ఉన్నాడు. నళిని ముని వేషంతో ఆశృమంలోనికి ప్రవేశించింది. ఆమె తనవంటి ముని అనుకొని అతిది సత్కారలు చేసాడు ఋష్యశృంగుడు. అప్పుడు అమాయకుడైన ఋష్యశృంగుడుని కొద్దిరోజుల తరువాత ఆమె లొంగదీసుకొని ఆతనితో సంగమిస్తుంది. అక్కడ ఎక్కువకాలం ఉంటే ఆతని తండ్రి వచ్చి దండిస్తాడని భయపడి తన ఆశృమానికి రమ్మని దారితెలిపి తప్పించుకొంటుంది.ఈయన తపోభంగం వలన రాజ్యంలో వర్షాలు కురుసాయి. ఋష్యశృంగుని తండ్రి వచ్చి ఆంతా గ్రహించి తిరిగి ఋష్యశృంగుడిని ప్రవ్రజ్యలోకి మళ్ళిస్తాడు. 

జాతక కథలలో రామ కథ
మూలాలు
ఋష్యశృంగుని కధ
తెలుగు అనువాదాలు