కృష్ణమ్మాళ్‌ పట్టివీరన్‌పట్టి అనే కుగ్రామంలో పుట్టారు. ఆ చిన్నారి పుస్తకాల సంచి భుజానికేసుకుని బడికెళ్తుంటే పల్లెపల్లెంతా కళ్లింతలు చేసుకుని చూసేది. ఓ ఆడపిల్ల, అదీ దళితవాడ అమ్మాయి చదువుకోవడమంటే ఓ విడ్డూరం. ఓ సాహసం. ఆ అనుమానపు చూపులమధ్య, ఆ అవమానపు మాటలమధ్య... కృష్ణమ్మాళ్‌ చదువులు కొనసాగించింది. బాల్యంలోనే తండ్రిపోయాడు. ఉన్నప్పుడూ కుటుంబాన్ని పట్టించుకున్న దాఖలాలు లేవు. మద్యానికి కట్టుబానిసై, తాగితాగి చచ్చిపోయాడు. బాధ్యతంతా అమ్మ నాగమ్మాళ్‌దే. పన్నెండుమంది పిల్లలకు జన్మనిచ్చింది. అందులో ఏడుగురు బతికి బట్టకట్టారు. వారిలో కృష్ణమ్మాళ్‌ ఒకరు. ఆ తల్లికి విశ్రాంతి తెలియదు. అలసట తెలియదు. తెల్లారేలోపు పనికెళ్లిపోయేది. చీకటిపడ్డాక చెమటలు కక్కుతూ తిరిగొచ్చేది. అంతమంది పిల్లలకు వండివార్చి తినిపించేసరికి అర్ధరాత్రి దాటేది. అంతకష్టపడినా అర్ధాకలే. భూస్వాములు ఇచ్చే చాలీచాలని కూలీతో సర్దుకుపోవాలి. కొన్నిసార్లు అదీ లేదు. ఎదురుతిరిగే ధైర్యం ఎవరికీ లేదు.

అట్టడుగు జాతి. అందులోనూ మహిళ. సమాజంలో ఎన్ని అవమానాలు భరించాలో అన్నీ భరించారు కృష్ణమ్మాళ్‌. చెప్పులు వేసుకోడానికి వీల్లేదు. మంచినీళ్ల బావిని తాకడానికి వీల్లేదు. అగ్రవర్ణాల వీధిలో తలెత్తుకు తిరగడానికి వీల్లేదు. ఈడుపిల్లలతో ఆడుకోడానికి వీల్లేదు. ఆ దుర్భర పేదరికం, నికృష్టమైన సామాజిక పరిస్థితులు...కృష్ణమ్మాళ్‌కు జీవితమంటే ఏమిటో నేర్పాయి.
సొంతూళ్లో ప్రాథమిక పాఠశాలవరకే ఉంది. పైచదువులకు మధురై వెళ్లాలి. ఆడపిల్లని అంతదూరం ఎలా పంపిస్తారు. పంపినా, చదివించే స్తోమత ఉండొద్దూ! అన్నయ్య ప్రోత్సహించాడు. 'చెల్లీ! నీకు తోడుగా నేనుంటా' అని ధైర్యం చెప్పాడు. ఆ మాత్రం బాసట చాలు. తను దూసుకుపోగలదు. ఆ వూళ్లో పెద్దచదువులకు పట్నందాకా వెళ్లిన తొలిదళిత బాలిక కృష్ణమ్మాళే! ఆమె చదువుతున్న స్కూల్లో ఓ టీచరు సాహిత్య ప్రియుడు. ఆమెకు గొప్పగొప్ప తమిళ గ్రంథాలను పరిచయం చేశాడు. ప్రపంచాన్ని చూడ్డానికి అక్షరాన్ని మించిన గవాక్షం ఏముంటుంది? 'చదువుకోవాలి, బాగా చదువుకోవాలి. అమ్మ కష్టం తప్పించాలి... అనుకునేదాన్ని. గొప్పగొప్ప వ్యక్తుల జీవిత చరిత్రలూ ఆత్మకథలూ చదివేకొద్దీ నా ఆలోచన మరింత విశాలమైంది. దున్నుకోడానికి జానెడు భూమి, తలదాచుకోడానికి కాసింత జాగా లేని ఎంతోమంది అమ్మలు నా కళ్లముందు కనిపించారు. వాళ్ల జీవితాల్లో మార్పు తీసుకురావాలన్నది నా ఆశయమైంది'... ఒక సాధారణ బాలిక, ఉద్యమనేతగా ఎదగడానికి ఈ ఆలోచనలే బీజం వేశాయి.

కృష్ణమ్మాళ్‌ వ్యక్తిత్వం మీదా నిరాడంబరమైన జీవనశైలి మీదా మడమతిప్పని సిద్ధాంతశక్తి మీదా ప్రభావం చూపిన వ్యక్తులు చాలామందే ఉన్నారు. తమిళకవి రామలింగ వల్లలార్‌ బోధనలు ఆమెకు మానవతా పాఠాలు నేర్పాయి. పారిశ్రామికవేత్తల కుటుంబానికి చెందిన సుందర రామచంద్రన్‌ అమ్మలా అభిమానించారు. కృష్ణమ్మాళ్‌లోని ఆత్మవిశ్వాసం ఆమెకు బాగా నచ్చింది. ఓసారి ప్రార్థన సమావేశంలో మహాత్ముడి పక్కనే కూర్చున్న కృష్ణమ్మాళ్‌ను చూపిస్తూ 'ఆ అమ్మాయి ఎవరు?' అనడిగారట రాజాజీ. 'నా కూతురే..' అని చెప్పారు సుందర రామచంద్రన్‌. అంత ప్రేమ! పైచదువుల ఖర్చంతా తనే భరించారు.

మహాత్ముడి మాటలూ జీవనవిధానమూ కృష్ణమ్మాళ్‌ను ఎంతగా ప్రభావితం చేశాయంటే, ఆ మరుక్షణం నుంచే గాంధేయవాదిగా మారిపోయారు. మహాత్ముడు కోరుకున్న గ్రామస్వరాజ్యం రావాలంటే, దున్నేవాడిదే భూమి కావాలి. నేల ఒకరిదీ, శ్రమ ఒకరిదీ అయితే...అది రామరాజ్యం అనిపించుకోదని ఆమె అభిప్రాయం. భూమి విషయంలో తన భావాలకూ వినోబా ఆలోచనలకూ సారూప్యం ఉన్నట్టు అనిపించేది. అందుకే, తొలిపరిచయంలోనే శిష్యురాలు అయ్యారు. చదువైపోగానే భూదానోద్యమంలో చురుగ్గా పాల్గొన్నారు. అప్పుడే, జగన్నాథన్‌ పరిచయం. ఆమె జీవితం మీద భర్తగానే కాదు, తోటి ఉద్యమనేతగా కూడా ఆయన ప్రభావం ఉంది. జగన్నాథన్‌ మహాత్ముని సహాయనిరాకరణోద్యమం స్ఫూర్తితో కాలేజీ మానేశారు. 'క్విట్‌ ఇండియా' సమయంలో మూడున్నరేళ్లు జైలులో ఉన్నారు. ఇద్దరివీ వేరువేరు నేపథ్యాలు. ఆయనది అగ్రవర్ణం. ఆమె దళిత మహిళ. అతను సంపన్నుడు. ఆమె నిరుపేద. స్నేహం బలపడటానికి ఆ తేడాలేం అడ్డుకాలేదు. ముందుగా పెళ్ళిప్రస్తావన తెచ్చింది జగన్నాథనే. కృష్ణమ్మాళ్‌కు ఆయనంటే అపారమైన గౌరవం. పెళ్ళి ఆలోచన మాత్రం లేదు. పెద్దల మాటకు విలువిచ్చి సరేనన్నారు. ఆ దంపతులకు ఇద్దరు పిల్లలు... భూమికుమారి, సత్యాగ్రహ. 'మేం మీకు ఆస్తిపాస్తులేం ఇవ్వలేం. కానీ ప్రపంచమంతా బంధువుల్నిస్తాం. ఆత్మీయుల్ని సంపాదించిపెడతాం' అని చెప్పేవారు కృష్ణమ్మాళ్‌ తన పిల్లలకి. కాపురానికి అడుగుపెట్టిన రోజే రామచంద్రన్‌ ఆమెకో మాట చెప్పారు... 'మనకు ఇళ్లూ ఆస్తులూ వద్దు. ఖరీదైన గృహోపకరణాలూ వద్దు. మట్టి పాత్రలు చాలు. ఆ జంజాటాలేవీ లేకపోతేనే మనం నిమిషాల్లో బయల్దేరి ఎక్కడికైనా వెళ్లగలం. పేదలకు సాయం చేయగలం'. కృష్ణమ్మాళ్‌ మనసులోని మాట కూడా అదే.
స్వాతంత్య్రం వచ్చాక, ఇద్దరూ వినోబా భూదానోద్యమంలో పాల్గొన్నారు. పద్నాలుగేళ్ల పాటూ దేశమంతా తిరిగారు. సత్యాగ్రహాలు చేశారు. ఆ ఉద్యమ ఫలితంగా వేల ఎకరాల భూమి పేదల చేతికి వచ్చింది. కిల్వెన్మణి దళితుల వూచకోత సంఘటనతో...కృష్ణమ్మాళ్‌ ఆ ప్రాంతాన్ని తన ఉద్యమ కేంద్రంగా మలుచుకున్నారు. అలా అని ఆ ఒక్క చోటికే పరిమితం కాలేదు. ఎక్కడ తన అవసరం ఉన్నా.. రెక్కలు కట్టుకుని వాలేవారు.

జయప్రకాశ్‌ నారాయణ్‌ 'పరిపూర్ణ విప్లవం'లోనూ పాల్గొన్నారామె. బుద్ధగయ మఠానికి చెందిన రెండువేల నాలుగువందల ఎకరాల భూమి మహంతుల చేతుల్లో చిక్కుకుంది. అక్కడ లైంగిక దోపిడీ కూడా జరుగుతున్నట్టు కృష్ణమ్మాళ్‌ దృష్టికి వచ్చింది. మహంతుల అరాచకానికి అడ్డుకట్ట వేయాలంటే ముందుగా మహిళల్ని సంఘటితం చేయాలి. ఆ పనే చేశారామె. ఆతర్వాత దీక్షలు ప్రారంభించారు. తొలిరోజే ఉద్యమకారుల మీద రాళ్ల వర్షం కురిసింది. జయప్రకాశ్‌ నారాయణ్‌నూ వదల్లేదు. పోలీసులు కృష్ణమ్మాళ్‌ మీద తప్పుడు కేసులు బనాయించి, అరెస్టు చేయడానికి వచ్చారు. ఆమె ఎలాగోలా తప్పించుకున్నారు. ఆ సమయంలో జేపీ ఉద్యమాన్ని కొనసాగించారు. సమస్య సుప్రీంకోర్టు దాకా వెళ్లింది. ఆ భూముల్ని నిరుపేదలకు పంచాలని న్యాయస్థానం తీర్పు చెప్పింది. భూమి కోసం జరిగినా, భుక్తి కోసం జరిగినా...ఏ ఉద్యమాన్నయినా ఆమె ప్రజాభాగస్వామ్యంతోనే నిర్వహించారు. ప్రజాచైతన్యమే ముఖ్యమని భావించారు.

బాల్యం
లాఫ్టీ బాసట
అమ్మ మనసు
కృష్ణమ్మాళ్