ఈ ద్వంద్వత్వానికి ఒక కారణం నాటి సంఘ సంస్కర్తల, కవుల యొక్క ఆలోచన పరిధి వారు పుట్టి పెరిగిన వాతావరణం, సామాజికవర్గ పరిధులు దాటక పోవడం, వారి సహజ ఆలోచనా పరిధి మానవత్వాన్ని స్పృశించే ప్రయత్నం చేయకపోవడమేనని చెప్పవచ్చు. వారు తమ తమ ఇళ్ళలో కునారిల్లితున్న సమస్యలను చూసిన కోణంలో, తమ సామాజికవర్గం అనుభవిస్తున్న సమస్యలను అర్ధం చేసుకొన్న రీతిలో మొత్తం సమజాన్ని కుదిపేస్తున్న పెను సమస్యలను అర్ధం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నించకపోవడమేనని చెప్పాలి. ఒక సమస్యపై గళమెత్తాలి అంటె మునుముందుగా ఆ సమస్య పట్ల అవగాహన కలిగివుండాలి.సమస్య పట్ల, బాధితుల పట్ల సహానుభూతి పొందగలగాలి. అస్పృశ్యత లాంటి సమస్యలపై ప్రతిస్పందించాలి అంటే ఆ సమస్య పట్ల బాదాతప్త హృదయం, ఆ భాదితుల పట్ల మానవత్వంతో స్పందించే గుణం హృదయంలో సహజంగా కలిగివుండాలి. అలా స్పందించే సహజ గుణం వున్నప్పుడు, వారు నిజమైన మానవతావాదుల్లా రెండు సమస్యలను (కన్యాశుల్కం, అస్పృశ్యత) చూసివుంటే అస్పృశ్యత సమస్యే వారికి అతి పెద్ద సమస్యగా కనిపించి వుండేది. కాని వారు తాము పుట్టి పెరిగిన బ్రాహ్మణ సమాజంలోని కన్యాశుల్కం, విధవ పునర్వివాహం వంటి చాందస కుల సమస్యాప్రభావాల పట్లనే ఎక్కువగా ప్రతిస్పందించారు. పలవరించారు. తమ కులాలకే పరిమితమైన సమస్యాప్రభావాలను మొత్తం జాతి సమస్యలుగా, సమాజం ముందున్న అతి పెద్ద రగులుతున్న సమస్యలుగా చిత్రించడం ప్రారంభించారు. ఇది మనం అంగీకరించినా అంగీకరించక పోయినా చారిత్రిక వాస్తవం. కాని వాస్తవం ఎప్పుడు కఠోరంగా వుంటుంది. పాశ్చాత్య విద్యా సంపర్కంతో నేమి, గాంధీజీ ప్రభోదాలతో నేమి వీరిలో అంతకుముందు ఎన్నడు సహజంగా తలెత్తని ఒక మానవతావాదం, అణగారినవర్గాలపట్ల సహానుభూతి కొత్తగా తలెత్తడం ప్రారంభించాయి. అయితే కవిత్వం అనేది ఒక సహజ కళ. అది ఒకరు నెట్టితే వచ్చేది కాదు. స్వతఃసిడ్డంగా వచ్చేది. అందుకే కవి తన సమాజంతో కృతకంగా సహానుభూతి చెందినపుడు వెలువడిన అసహజ కవిత్వం, సమాజంతో సహజంగా సహానుభూతి చెందినపుడు వెలువడిన సహజ కవిత్వం కన్నా ఎల్లప్పుడూ తక్కువ స్థాయి లోనే వుంటుంది. పైగా అటువంటి అసహజ కవిత్వం పేరుకు పుంఖాను పుంఖాలుగా వెలువడినప్పటికీ సమాజంలో ఏ విధమైన కదలికను గాని, సకారాత్మకమైన మార్పును గాని తీసుకొని రాబోదు. సమాజ ప్రక్షాళనకు దోహదం చేయలేదు.

అందుకే అలనాటి సంఘ సంస్కర్తల కవిత్వం ఆ కవులు పుట్టి పెరిగిన కులాలలోని సమస్యలపై స్పందించినప్పుడు మాత్రం ఆ సమస్య లోతులను హ్రుద్యంగా తాకగలిగింది. ఆ సమస్య ప్రభావాలను మూలాలను ఆర్ధంగా స్పృశించగలిగింది. మానవత్వంతో సహజంగా స్పందించే గుణంతో వారు ఆ బాదితుల పట్ల సహానుభూతి చెందినపుడు పొంగిపొరలిన వారి కరుణరసాత్మక కవిత్వం తర తమ భేదం లేకుండా వర్గాలకతీతంగా అంతే స్థాయిలో అశెష జనావళి హ్రుదయాలను సైతం కదిలించగలిగింది. సంఘసంస్కరణోద్యమానికి నాంది పలికింది. దీనికి విరుద్దంగా అదే కవులు తాము పుట్టి పెరిగిన కులాలలోని సమస్యలపై కాకుండా అంటరానితనం వంటి పరకులాల సమస్యలపై స్పందించినప్పుడు మాత్రం పూర్తి అనుభూతిరాహిత్యంతో పలవరించడంతో ఆయా సమస్యలపై ప్రజలను చైతన్యపరచడంలో, సమాజాన్ని ఉత్తేజపరచడంలో విఫలమై చతికిలబడ్డారు.

మరో వైపు బ్రిటీష్ ప్రభుత్వకాలంలో భారతదేశంలో పలు సాంఘికమార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి. అంతవరకు అస్పృశ్యత కారణంగా ప్రధాన స్రవంతి నుండి వెలివేయబడ్డ అణగారిన వర్గాలకు కొత్త సామాజిక పీఠాలు కల్పించబడటం అవి స్ధిరంగా కుదురుకొనడం ప్రారంభమైంది. నాటి బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం అండతో నేమి, మిషనరీల ఉత్సాహభరిత సేవాకార్యకలాపాలతో నేమి అస్పృశ్యులు తప్పనిసరైన పరిస్థితులలో ఇతర మతాలను అశ్రయించడం ప్రారంభించారు.గతంలో ఇటువంటి మతమార్పిడులు ప్రధాన స్రవంతికి కొత్త కానప్పటికి శతాబ్ధాలపాటు కొనసాగిన మద్యయుగపు మతమార్పిడిలతో పోలిస్తే, బ్రిటీష్ ప్రభుత్వ కాలంలో ముఖ్యంగా ప్రభుత్వ మద్దతుతో ఒక్క శతాబ్దం పాటు ఉదృతంగా కనివిని ఎరుగని రీతులో కొనసాగిన ఈ తరహా మతమార్పిడిలు నాటి చాందస సమాజాన్ని కుదిపివేసాయి.దాని ఉనికిని, మనుగడను ప్రశ్నార్ధకం చేసింది.అస్పృశ్యులపట్ల సమాజపు దయారహితమైన వైఖిరిని పునరాలోచించుకోనేటట్లు చేసింది. పాలకులు ఎవరైనప్పటికి వేల సంవత్సరాల నుండి చెక్కుచెదరకుండ నిరాఘాటంగా నిలబడివున్న ప్రధాన స్రవంతి బురుజు అస్పృశ్యుల మతమార్పిడిలతో బీటలు వారడంతో అది మరింత ప్రమాదకరపరిస్థితికి దారి తీయకుండా దానిని పునర్నిర్మించుకోవాల్సిన తరుణాన్ని ప్రధాన స్రవంతిలోని కొన్ని వేగుచుక్కలు ముందే పసిగట్టాయి.సమాజపు వైతాళికులు మొద్దునిద్ర నుండి మేల్కొనబడ్డారు.దానితో ప్రధాన స్రవంతిలో అస్పృశ్యుల దుర్గతిపై అంతర్మథనం ప్రారంభమైంది. ఫలితంగా మత మార్పిడిల అంచులలో వున్న అస్పృశ్యులనే కాకుండా ఇతర మతాల వడిలో చేరుకొన్న అస్పృశ్యులను సైతం సముదాయించి తిరిగి ప్రధాన స్రవంతి లోనికి తీసుకొనిరావడం, అసలు సమస్యలకు మూల హేతువులైన తమ చాందస మూఢాచారాలను పరిహరించి మొత్తం ప్రధాన స్రవంతి బురుజుని పునర్నిర్మింపచేసుకోవాల్సిన అవసరం ఆ వేగుచుక్కలకు ఏర్పడింది.

దీనికి తోడు తరువాతి కాలంలో జాతీయోద్యమంలో భాగంగా బ్రిటీష్ ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా తరతమ భేదం లేకుండా సమాజపు అన్ని వర్గాలను ఏకతాటిపై తీసుకురావాల్సిన, కలుపుకుపోవాల్సిన చారిత్రక అవసరం భారత సమాజానికి కలిగింది. సొంతిల్లుని చక్కదిద్దుకొంటేనేకాని పరాయిపాలనని, పరాయికరణను సమర్దవంతంగా ప్రతిఘటించలేని ఆవశ్యకత లోనికి సమాజం నెట్టివేయబడటానికి బ్రిటిష్ ప్రభుత్వ నిర్ణయాలు కూడా ప్రత్యక్షంగాను పరోక్షంగాను దోహదం చేసాయి. ఆ విధంగా సొంతిల్లు చక్కదిద్దుకొనే క్రమంలో అణగారిన వర్గాలను కూడా తమతో కలుపుకు పోవాల్సినతరుణంలో వారి సమస్యలను కూడా పట్టించుకోవాల్సినవసరం, వాటిపై సహేతుకంగా దయగా స్పందించాల్సినవసరం నాటి సంఘసంస్కరణోద్యమకారులకు, కవులకు కొత్తగా కలిగింది. దానివలన అప్పటివరకు అస్పృశ్యత అనేది ఒక సమస్యగా సహజంగానే తట్టని వీరికి, చివరకు పాశ్చాత్య విద్యా సంపర్కంతో తమ సామాజికవర్గ పరిధులు దాటి ఆలోచించి అంటరానితనాన్ని ఒక సాంఘికసమస్యగా పరిగణించాల్సినవసరం వచ్చింది. అప్పటివరకు సామజికసమస్యను ఒక సామాజిక అవసరం గానే పరిగణించినవారికి, సమస్యకు కర్మసిద్దాంతకనుగుణంగా భాష్యం చెప్పడమే ఎరిగిన వర్గాలకు ఇక తప్పనిసరై తత్వ్యతిరేకంగా స్పందించి గళమెత్తాల్సివచ్చింది. వారిని అంటుకోవడమే మైలపడ్డట్లుగా భావించిన వర్గాలకు వారితో సహపంక్తి భోజనాలుకు కూర్చొనవలసిన అగత్యం కలిగింది. శతాబ్దాలపాటు దయారహితంగా ఘనీభవించిన హృదయాలతో, కరడుకట్టిన మూడాచారపు కట్టుబాట్లలో కూరుకుపోయిన విష సమాజాన్ని వైతాళికులు నిదురలేపి దయార్దహృదయంతో సమాజాన్ని ఉద్దరించే ప్రయత్నం చేయవలసి వచ్చింది. ఆ చారిత్రాకావసరంలో భాగంగా తాము అంతకుముందెన్నడూ చవిచూడని, అనుభవించని శతాబ్దాల పాత సమస్యను కొత్తగా ఎరువు తెచ్చుకొన్న మానవత్వపు కళ్ళద్దాలతో కొత్తగా చూసి, అంటరానితనంపై మేల్కొలుపు కవిత్వం పలవరించడం ప్రారంభించారు. అయితే అనుభూతిరాహిత్యంతో, అవగాహనాలేమితో, స్పందన ప్రతిస్పందన కోసమే అన్నట్లుగా అస్పృశ్యతపై కలవరించి పలవరించిన ఆ కవిత్వ స్థాయి ఎలా వుంటుందో ప్రత్యెకంగా చెప్పాల్సినవసరం లేదు. అందుకే ఆస్పృశ్యత లాంటి ఇతర కులాల సమస్యల పట్ల మౌలిక అవగాహన లేమితొ వచ్చిన నాటి కవుల సంఘసంస్కరణోద్యమ కవిత్వం తీరు చిలకపలుకుల్లా అసలు సమస్య ఫైపైనే స్ఫృశిస్తూ, అవసరార్ధం మొక్కుబడిగా మూలగడంతో అసహజంగా తయారయ్యింది. ఫలితంగా అవసరార్ధం వచ్చి, సహానుభూతి లోపించిన ఆ అసహజ కవిత్వం సమాజంలో అంటరానితనం నిర్మూలన లాంటి మౌలిక సామాజిక మార్పుల పట్ల ప్రజలను ఉత్తేజపరచడంలో, మార్పుకి ప్రజలను సంసిద్ధపరచి కార్యోన్ముఖులను చేయడంలో చతికిలబడిపోయింది. అందువల్లనే స్వకులసమస్యాప్రభావాల చిత్రణలో కూరుకుపోయిన వారి కవిత్వం పరకులసమస్యప్రభావాల పట్ల నాటి సంఘంలో విస్తృత స్థాయిలో నూతన ఆలోచనలను రేకెత్తించలేకపోయింది సరికదా కనీసం రాబోయే తరాలకు సైతం ప్రేరణ కలిగించలేకపోయింది. తమ కుల సమస్యాప్రభావాలను ఎంతో ప్రతిభావంతంగా వ్యక్తీకరించిన వీరి కవిత్వ ప్రభ అస్పృశ్యత గురించి మాట్లాడవలసి వచ్చేసరికి నిస్తేజంగా మిగిలిపోయింది. అందువలన అస్పృశ్యత లాంటి ఇతర కులాల సమస్యల పట్ల వారు వెలువరించిన కవిత్వం అచేతనమై చివరకు చరిత్ర పుటల్లో ఒక రిఫరెన్స్ అంశంగా మిగిలిపోయింది అని చెప్పవచ్చు.

దీనికి విరుద్దంగా ఒక కవి తాను పుట్టి పెరిగిన సామాజికవర్గంతోనే కాక మొత్తం సమాజంతొ సహజంగా మమేకమై తరతమ భేదం లేకుండా బాదితుల పట్ల సహానుభూతి చెందినపుడు, పీడితుల సమస్యల పట్ల నిబద్దతతో సహజంగా ఆక్రోశించినపుడు, ఆ ఉరవడిలో ఆర్తితో ఆర్ధంగా స్పందిస్తూ వెలువరించిన సహజ కవిత్వం అతని వర్గాన్నే కాక మొత్తం సమజాన్నే ఒక కుదుపు కుదిపేస్తుంది. అతని సామాజికవర్గం లోనే కాక మొత్తం సమాజప్రక్షాళనకు బీజం వేస్తుంది. సామాజిక మార్పుకు నాంది పలుకుతుంది. అది ఒక 'గబ్బిలం' కావచ్చు. ఒక 'పూర్ణమ్మ' కావచ్చు. అసలు సమస్యకు కాలదోషం పట్టినా, సమస్య ప్రభావం కనుమరుగైనా చరిత్రలో ఆ సహజకవి సృజన అజరామమై నిలుస్తుంది. తరాలు మారినా, సమస్య మూలాలు చెదిరినా మనలను ఆలోచింపచేస్తుంది. పుత్తడి బొమ్మ పూర్ణమ్మ అనే కరుణ రసాత్మకమైన గేయం అటువంటి సహజ కవిత్వం నుండి జారువాలిన ఆణిముత్యం అనడంలో ఏ మాత్రం సందేహం లేదు.

ఏది ఏమైనప్పటికీ తమ కులాన్ని పట్టి పీడిస్తున్న రుగ్మతల్ని అందరి సమస్యగా చిత్రించడమన్నది సంఘ సంస్కరణోద్యమ యుగంలో ఆయా కవులు చేసిన్నప్పటికి, ప్రజలందరూ ఆ సమస్యలను కులాలకతీతంగా సామజిక రుగ్మతలుగానే భావించారు. అటువంటి చారిత్రక, సామాజిక నేపథ్యం నుండి వెలువడిన సుప్రసిద్ధ కరుణ రసాత్మక గేయం పూర్ణమ్మ గేయం. ఒక పూజారింటను పుట్టిన పూర్ణమ్మ అనే బాలిక కన్యాశుల్కం కారణంగా తాత వయసు వున్న వరుడితో బాల్యవివాహమై మూఢాచారానికి బలయిన తీరు అర్ధంతరంగా తనువు చాలించిన విషాదం మనసున్న ఎవరికైనా కళ్ళను చమర్చేటట్లు చేస్తుంది. కన్యాశుల్కపు విషాద విపరిణామాలను ప్రతిబింబించిన ఈ గేయం 5% బ్రాహ్మణ సామాజికవర్గం యొక్క కులసమస్య ఫలితమైనప్పటికి నాటికి నేటికి ప్రజలు కులసామాజికవర్గాలకు అతీతంగా ఈ విషాద కరుణ రసాత్మక గేయ స్ఫూర్తిని ఆర్దంగా మనస్సుల్లో నిలుపుకొన్నారు. కన్యాశుల్క తదనంతర పరిణామాలను (బలవన్మరణం పొందడం లేదా విధవా పునర్వివాహం లేకుండా కన్య గానే మిగిలిపోవడం) కేవలం బ్రాహ్మణ కులసమస్యగానే చూడక అలనాటి ప్రజలందరూ దీనిని ఒక సామజిక సమస్యగా విశాలదృక్పధంతో 100 శాతం సామజిక జాడ్యంగా పరిగణించారు.

సామజిక నేపద్యం
సంఘసంస్కరణోద్యం కవిత్వం లోని ద్వంద్వత్వానికి కారణం
గేయం పూర్తి పాఠం
నాటి సంఘసంస్కర్తల కవిత్వధోరిణీ లో ప్రతిఫలించిన ఒక అసహజ ద్వంద్వత్వం