నిద్రపోవడమూ, మేలుకొనడమూ అన్నవి మన జీవితంలో అతి సరళమైన క్రియలు. వీటి చుట్టూ వెలిసిన గేయాలే లాలి పాటలు, జోలపాటలు శిశువులనుద్దేశించి వారికోసము పాడేపాటలు. అనాగిరుకులైన కొండజాతుల నుంచి మహానాగరికులైన వారివరకూ లాలిపాటలు వాడుకలో నున్నవి. వీటిలో సాహిత్యార్ధము, గౌణము, సంగీతము, చివరి స్వరాలు మాత్రమే ప్రధానము. ఈ పాటలు బిడ్డలకు విశ్రాంతి నివ్వడానికి నిర్మించినవి కనుక శ్రుతి లలితములగు మాటలనే వీటిలో ఉపయోగిస్తారు. ఏడ్చే పిల్లాడిని బుజ్జగిస్తూ, లాలిస్తూ పాడే పాటలు లాలి పాటలు. నిద్రపుచ్చుటకై జోకొడుతూ పాడే పాటలు జోల పాటలు. జోలపాటల్నీ, లాలిపాటల్నీ పాడేటప్పుడు చరణము పూర్తికాగానే జో, జో అనీ లేదా లా, లీ అనీ చివరవచ్చె అక్షర శబ్దాల్ని రీ, సా అనే (శంకరాభరణ) స్వరాలతో చేర్చి, లాగి పాడుతారు. స్వరం అన్నది (స్వతో రంజయతీతి స్వరం) ఈ ఒక్కటయినా తనంతట తానే రంజించగలదు. సప్త స్వరాలునూ 'స' అన్నది మొదటిదీ, వాటికన్నిటికినీ కారణమును. 'స' నుంచి పై 'స' కి ఆరోహిస్తున్నప్పుడు స్వరాలస్థాయి హెచ్చుతుంది. 'స' అన్నది శాంతంగా, కలతలేని నిద్రవలె ప్రశాంతతను ధ్వనిస్తుంది. 'రీ', 'స' కంటే కొంచెము ఎత్తు; 'స' యొక్క ప్రశాంతత్వము పోయి, కలత ప్రారంభమైనట్టు అనిపించును.'గ' లో మరింత కలత ఉంది. 'మ' తో మెలుకువ వచ్చినట్లే 'ప' తో మెలుకువ వస్తుంది. మళ్ళే 'ధ' 'ని' లు మెలుకువకంటె ఎక్కువ కలత కలిగిస్తూ పై 'స' దగ్గరకు వెళ్ళేసరికి పూర్తిగా తెలివి వచ్చిన ప్రశాంతత్వము ఏర్పడుతుంది. పాట పాడేవారు సామాన్యంగా రాగాన్ని 'స' ప్రారంభించి 'స' తోనే పూర్తి చేస్తారు. లాలిపాటలవల్ల బిడ్డని నిద్ర జోకొట్టడమంటె 'స' యొక్క ప్రశాంతిని బిడ్డకి అందించడమే. దీనికి ఒకటే మార్గము, 'సా' అనే స్వరాన్నే జోరుగా, నిరంతంరంగా, నెమ్మదిగా విని పించడమే. అయితే ఒక్క 'సా' ని పాడి వినిపించడము వల్ల ఈపని జరగదు.అందుకే నవరోజు రాగముతో బిడ్డని నిమిరి, చరణము కొసని, 'లా' ని 'రీ' తో కలిపి కొంతసేపు నిలుపుతారు.ఈ స్వరం విన్నప్పుడు, బిడ్డల నరాలు దువ్వి సమం చేసినట్టై, దీని తరువాత 'లి' అనే అక్షరంతో 'సా' ని విని తృప్తి పడి సళ్ళి పోతాయి. 'లాలీ' అనడంలో 'రీ, సా' స్వరాలు రెండూ బిడ్డని పదిలంగా నిద్రలోకి దింపయత్నిస్తాయి.ఇలాగ నాలుగైదు చరణాలు పాడేసరికి పసిబిడ్డ నరాలు ప్రశాంతమైన 'సా' తో మేళవించి నిద్రలోమునుగుతాయి. 'రీసా' అనే స్వరాలు 'జో, జో' అనే సమానక్షర శబ్దాలతో కంటే 'లాలీ' అనే భేదాక్షర శబ్దాల్తో చక్కగా అమరిపోతాయి.'లా' లోని ఆకారదీర్ఘము, తన వలనే కలతని ఇముడ్చుకున్న 'రీ' తోనూ, 'లీ' లోని ఇకారదీర్ఘము తనవలనే ప్రశాంతమైన 'సా' తోనూ కలిసిపోతాయి.

శ్రీ కృష్ణుడు మేలుకొలుపు పాట
సప్త స్వరాల అనుబంధం
రామ లాలీ
ఉయ్యాల జంపాల