భాషా ప్రణాళికలు బ్రిటీషు వారి కాలంలో రెండు విధాలుగా పరిణితిచెందాయి. అవి సైనిక తిరుగుబాటు ముందు సైనిక తిరుగుబాటు తరువాత అని చెప్పవచ్చు. 16వ శతాబ్దంలో యూరోపియన్లు వ్యాపారనిమిత్తం వచ్చినప్పుడు, అప్పుడు ఏవైతే భారతీయ భాషలు వాడుకులో ఉన్నాయో వాటినే వాడేవారు(పర్షియన్, ఉర్దూ వంటివి). 1813లో మిషనరీలను అనుమతించిన తరువాత, బ్రిటీషు వారికి భారతదేశంలో ఉన్న భాషలు రాకపొతే ప్రజలకు మతబోధను చెయ్యలేరని గ్రహించి ఆ భాషలపై దృష్టి పెట్టారు. కొన్ని భాషలకు వ్యాకరణాలను, నిఘంటువులను తయారు చేశారు. 1835లోని మెకాలె విద్యాసంస్కరణలు భారతదేశపు విద్యావిధానంలో మార్పులను తెచ్చాయి. అప్పుడు కొంత మంది అంగ్ల విద్యకు అనుకూలంగానూ, మరి కొంతమంది దానికి వ్యతిరేకతను వినిపించారు. మెకాలె సూచించిన విద్యావిధానం కన్నా,అతడు భారతీయ భాషలను విమర్శించిన తీరుపై అనేక వాదనలు జరిగాయి. అతను బ్రిటీష్ పార్లమెంటులో చేసిన ప్రసంగంలో "నాకు సంస్కృత, అరబిక్ భాషల గురించిన జ్ఞానం లేదు" అంటూనే, యూరోపియన్ లోని ఒక గ్రంధాలయంలో ఉండే అరలోని పుస్తకాలంత విలువను భారతీయ భాషలు కలిగి ఉంటాయని వ్యాఖ్యానించారు. సంస్కృత, అరబిక్ భాషలులో చదివిన విద్యార్ధులు వారి విద్యార్హతతో సంతోషంగా లేరని, ఉద్యోగ అవకాశాలు రావడం లేదని చెప్పారు. ఆంగ్లంలో చదివిన భారతీయులు, ప్రభుత్వానికి ప్రజలకు మధ్య వ్యాఖ్యాతలుగా ఉంటారని, ఆంగ్ల భాష పాశ్చాత భాషల కన్నా గొప్పదని వివరించారు. 1854 చివరిలో వుడ్ లార్ద్ డెల్హౌసికి పంపిన ఆర్డినెస్స్ లో "ఏ సాధారణ విద్యలోనైనా ఆంగ్లమును కొరితేనే చెప్పాలి కానీ, అది భారతీయ భాషలతో కలిసి ఉండాలి". ఇంకా చెప్పాలంటే ఇప్పుడున్న విద్యావిధానానికి మూలం ఈయనే. మన స్వాతంత్య్ర సమరయోధులు గోఖులే, ఠాగూర్, గాంధీ వంటి వారు మాతృభాష లోనే ప్రభుత్వ కార్యకలాపాలు జరగాలని,విద్యావిధానం ఉండాలని పోరాటం చేసారు. మొత్తంగా చెప్పాలంటే, మూడు విద్యానమూనాలు బ్రిటిషు కాలంలో వచ్చాయి. అవి: 1) ప్రాధమిక దశ నుండే నగరాలలో ఆంగ్ల భాష మాధ్యమంగా విద్యాబోధన. 2) పట్టణాలలో ప్రాధమిక విద్యాబోధనకు దేశీయ భాషలు,తరువాతి దశలో అంగ్ల భాషలో విద్యాబోధన. 3) గ్రామీణ ప్రాంతాలలో దేశీయ భాషలలో విద్యాబోధన. 
సోవియెట్ మోడల్
ప్రాచీన కాలంలో భాషా ప్రణాళిక
సామ్రాజ్యవాదంలో భాషా ప్రణాళిక
హెయింజ్ క్లాస్ (Heinz Kloss 1969) భాషా ప్రణాళికలు