దీర్ఘకాలిక రోమన్-పర్షియన్ యుద్ధాల కూడలి వద్ద ఉన్న ప్రారంభ జార్జియన్ రాజ్యాలు మధ్య యుగం నాటికి వివిధ భూస్వామ్య ప్రాంతాలుగా విడిపోయాయి. ఇది 7 వ శతాబ్దంలో జార్జియన్ ప్రాంతాల్లోకి ప్రవేశించి ముస్లిములు దండయాత్రలు చేసి స్వాధీనం చేసుకోవడానికి అనుకూలంగా మారింది. క్రీ.పూ. 645 లో ముస్లింలు బైబిలును స్వాధీనం చేసుకున్నప్పటికీ స్థానిక పాలకులు ఆధ్వర్యంలో కర్ట్లీ-ఇబెరియా గణనీయమైన స్వాతంత్ర్యాన్ని నిలుపుకుంది.జార్జియా రాణి తామారు మధ్యయుగ జార్జియన్ రాచరికం "స్వర్ణయుగం"నికి చిహ్నంగా నిలిచింది. తన సొంత వారసత్వ హక్కుతో జార్జియాను పాలించిన మొట్టమొదటి మహిళగా ఆమె స్థానం "మెప్ మెపేప" ("కింగ్స్ ఆఫ్ కింగ్స్") అనే పేరుతో ఉద్ఘాటించబడింది.

12 వ శతాబ్దం మొదలు నుండి 13 వ శతాబ్దంలో జార్జియా రాజ్యం అత్యున్నత స్థానానికి చేరుకుంది. నాలుగవ డేవిడ్ (డేవిడ్ ది బిల్డర్, రీస్ 1089-1125 అని పిలవబడే) అతని మనుమరాలు తమర్ (1184-1213) పాలన కాలంలో జార్జియా స్వర్ణయుగం లేదా జార్జియా పునరుజ్జీవనంగా అభివర్ణించబడింది. ఆరంభకాల జార్జియన్ పశ్చిమ యురేపియన్ విధానాలను కొనసాగిస్తూ సైనిక విజయాలు, భూభాగవిస్తరణ, సాస్కృతిక పునరుద్ధరణ, సాహిత్యాభివృద్ధి, ఫిలాసఫీ, సైన్సు అభివృద్ధి సాధించింది. 
జార్జియా స్వర్ణయుగంలో గొప్ప కాథడ్రల్ చర్చీలు, సాహిత్యం " ది నైట్ ఇన్ ది పాంథర్ స్కిన్ " పద్య కావ్యాలు (తరువాత ఇది జాతీయ కావ్యంగా గుర్తించబడింది)వారసత్వంగా మిగిలాయి..
డేవిడ్ ఫ్యూడల్ లార్డ్స్ అసంతృప్తిని అణిచివేసాడు. తన అధికారంతో విదేశీ బెదిరింపులను సమర్థవంతంగా ఎదుర్కోవటానికి కేంద్రీకరించాడు. 1121 లో అతను డిడ్గోరి యుద్ధంలో అతిపెద్ద టర్కీ సైన్యాన్ని నిర్దారించి టిబిలిని విడుదల చేసాడు. ఆధిపత్యం శిఖరాగ్రానికి చేరుకున్న సమయంలో సామ్రాజ్యం ప్రభావం నేటి దక్షిణ ఉక్రెయిన్, ఉత్తర పర్షియా ప్రావిన్సులకు పవిత్ర భూమిగా గ్రీసులో మతపరమైన ఆస్తులను కొనసాగించింది.
జార్జియా మొదటి మహిళా పాలకురాలు తామర్ 29 ఏళ్ల పాలన జార్జియన్ చరిత్రలో అత్యంత విజయవంతమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది. తామారుకి "రాజుల రాజు" అనే పేరు పెట్టారు (మెపె మెపెట్).
ఆమె ప్రతిపక్షాన్ని తటస్థం చేయడంలో విజయం సాధించింది. సెల్జ్యూక్స్, బైజాంటిన్ ప్రత్యర్థి అధికారాల పతనానికి సహాయం అందించిన శక్తివంతమైన విదేశీ విధానంపై దృష్టి సారించింది. ఒక శక్తివంతమైన సైనిక విభాగం మద్దతుతో తామార్ తన పూర్వీకుల విజయాలు కొనసాగించింది. అజర్‌బైజాన్, ఆర్మేనియా, తూర్పు టర్కీ పెద్ద భాగాలను అలాగే ఉత్తర ఇరాన్ ప్రాంతాలను కుపుకుంటూ కాకసస్ ఆధిపత్యం వహించే సామ్రాజ్యాన్ని సమీకరించటానికి సహకరించింది. 1213 లో తామార్ మరణం తరువాత రెండు దశాబ్దాల్లో మంగోల్ దాడుల కారణంగా సామ్రాజ్యం కుప్పకూలిపోయింది.

1226 లో ఖ్యుర్వరెజ్మియన్ నాయకుడు జలాల్ అడ్వెన్ టిబిలిసిని స్వాధీనం చేసుకుని నాశనం చేసిన తరువాత జార్జియా రాజ్యం పునరుద్ధరణ తిరిగి ప్రారంభించబడింది. దేశంలో మునుపటి బలం క్రైస్తవ సంస్కృతిని పునరుద్ధరించడానికి రెండవ డెమిట్రియస్ (జార్జియా) కుమారుడు ఐదవ జార్జి (జార్జియా) దేశం నుండి మంగోలులను బహిష్కరించారు. సమైక్య జార్జియా రాజ్యానికి ఐదవ జార్జ్ చివరి గొప్ప రాజుగా గుర్తించబడ్డాడు. అతని మరణం తరువాత వివిధ స్థానిక పాలకులు సెంట్రల్ జార్జియన్ పాలన నుండి వారి స్వాతంత్ర్యం కోసం పోరాడారు. 15 వ శతాబ్దంలో రాజ్యం మొత్తం విచ్ఛిన్నం అయింది. టామెర్లేన్ చేసిన అనేక విపత్కర దండయాత్రల ద్వారా జార్జియా బలహీనపడింది. దండయాత్రలు కొనసాగడంతో పునరుద్ధరణకు తగిన సమయం లభించలేదు. నల్లజాతీయులు, తెల్ల టుకోమోన్లు నిరంతరం దక్షిణ ప్రాంతాలపై దాడి చేశారు. ఫలితంగా జార్జియా రాజ్యం 1466 నాటికి అస్థిరత నెలకొన్నది. ఇది మూడు స్వతంత్ర రాజ్యాలు, ఐదు సెమీ స్వతంత్ర రాజ్యాలుగా విభజించబడింది. తరువాత పొరుగున ఉన్న పెద్ద సామ్రాజ్యాలు బలహీనపడిన దేశం అంతర్గత భూభాగాలను దోచుకున్నాయి. 16 వ శతాబ్దంలో 18 వ శతాబ్దం చివరి వరకు సఫావిద్ ఇరాన్ ( ఇరాన్ అఫ్షార్రిద్, కజార్ రాజవంశాలు), ఒట్టోమన్ టర్కీ తూర్పు, పశ్చిమ ప్రాంతాలుగా ఉన్న జార్జియాభూభాగాలను వరుసగా స్వాధీనం చేసుకున్నాయి.

వివిధ సందర్భాలలో పాక్షికంగా స్వయంప్రతిపత్తమైన వ్యవస్థీకృత రాజ్యాలలో కొనసాగిన తిరుగుబాట్లను పాలకులు ఎదుర్కొన్నారు. తరువాతి ఇరాన్, ఒట్టోమన్ దండయాత్రలు స్థానిక రాజ్యాలను, ప్రాంతాలను మరింత బలహీనపరిచాయి. ఎడతెగని యుద్ధాలు, బహిష్కరణల ఫలితంగా జార్జియా జనాభా 18 వ శతాబ్దం చివరనాటికి 2,50,000 మందికి తగ్గిపోయింది.

కర్ట్‌లీ కాఖేటి ప్రాంతాలతో కూడిన తూర్పు జార్జియా (జార్జియా పెద్ద భాగం) పొరుగున ఉన్న ప్రత్యర్థిదేశాలైన ఒట్టోమన్ టర్కీతో కుదుర్చుకున్న అమాసియా శాంతి ఒప్పందం తరువాత 1555 నుండి ఇరానియన్ ఆధీనం అయింది. 1747 లో నాదర్ షా మరణంతో రెండు రాజ్యాలు ఇరాన్ నియంత్రణ నుండి విడిపోయాయి. 1762 లో శక్తివంతమైన రాజు రెండవ హెరాక్లియస్ (ఎరేకిల్) ఆధ్వర్యంలో ఒక " పర్సనల్ యూనియన్ " ద్వారా తిరిగి సంఘటితం అయ్యాయి. ఇరాన్ స్థానాలలో ప్రాముఖ్యతను పెంచుకున్న ఎరేకిల్ 1744 లో తనకు తన విశ్వసనీయమైన సేవ అందించిన నార్డెర్‌ కర్ట్‌లీకిరీటం బహుకరించాడు. తరువాతి కాలంలో అయితే ఎరేకిల్ తూర్పు జార్జియాను స్థిరీకరించి ఇరానియన్ జాండ్ కాలంలో స్వయంప్రతిపత్తికి హామీ ఇచ్చాడు.

1783 లో రష్యా, తూర్పు జార్జియన్ రాజ్యం కార్టిలీ-కాఖేటి జార్జివ్స్క్ ఒప్పందంపై సంతకం చేసాయి. తరువాత జార్జియా పర్షియా ఆధారపడింది. తరువాత రష్యా ప్రొటెక్ట్రేట్‌గా మారింది. ఇది జార్జియా ప్రాదేశిక సమగ్రతకు హామీనిచ్చింది. జార్జియాలో బగ్రూరిసి వంశ పాలన సాగింది. బదులుగా రష్యాకు విదేశాంగ వ్యవహారాల ప్రత్యేక అధికారం ఇచ్చింది.

జార్జియాను కాపాడటానికి ఈ నిబద్ధత ఉన్నప్పటికీ 1795 లో క్వాజర్ రాజవంశం పాలనలో ఇరానియన్లు ఆక్రమించినప్పుడు రష్యా సహాయం పడలేదు. జార్జియాపై ఇరానియన్ ఆధిపత్యాన్ని పునరుద్ఘాటించేందుకు సింహాసనానికి కొత్త వారసుడు నివాసులను ఊచకోత చేసి తొలగించి టిబిసిని స్వాధీనం చేసుకుని జార్జియాను ఇరాన్ వశం చేసాడు. 1796 లో కజార్ ఇరాన్‌కు వ్యతిరేకంగా ఒక శిక్షాత్మక ప్రచారం జరిగినప్పటికీ ఈ కాలాన్ని 1801 లో రష్యా జార్జివ్స్క్ ఒప్పందం ఉల్లంఘన, తూర్పు జార్జియాను స్వాధీనం చేసుకుని తరువాత రాజ బాగ్తీరియా రాజవంశం రద్దు చేసి తరువాత అలాగే జార్జియన్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చి అధికారం రద్దు చేయబడింది. ప్యోటర్ బాగ్ట్రేషన్ " హౌస్ ఆఫ్ బాగ్రేషియన్ రద్దు చేసి తరువాత రష్యన్ సైన్యంలో చేరి, నెపోలియన్ యుద్ధాల్లో ప్రముఖ జనరల్గా అభివృద్ధి చెందింది.

చరిత్ర
మద్య యుగం ఆధునిక కాలం
నిర్మాణ కళ, కళలు
పూర్వీకత