బౌద్ధ రాజవంశానికి చెందిన పాల సామ్రాజ్యపాలకులు భారత ఉపఖండంలోని ఈశాన్య ప్రాంతాన్ని పాలించారు. పాలా (అనే పేరు రక్షకుడు అని అర్ధం) పాలా అనే పేరును చక్రవర్తుల పేర్లకు ముగింపుగా ఉపయోగించబడింది. పాలాలు మహాయాన బౌద్ధమతం మహాయాన తాంత్రిక పాఠశాలల అనుచరులు. పాలాల మొదటి పాలకుడు గోపాలా. క్రీ.శ. 750 లో గౌరు(పశ్చిన బెంగాలు)లో ప్రజాస్వామ్య ఎన్నిక ద్వారా ఆయన అధికారంలోకి వచ్చారు. ఈ సంఘటన మహా జనపదాల కాలం తరువాత దక్షిణ ఆసియాలో జరిగిన మొదటి ప్రజాస్వామ్య ఎన్నికలలో ఒకటిగా గుర్తించబడింది. ఆయన క్రీ.శ 750-క్రీ.శ. 770 నుండి పరిపాలించాడు. బెంగాలు మొత్తం మీద తన నియంత్రణను విస్తరించడం ద్వారా తన స్థానాన్ని పదిలం చేసుకున్నాడు. బౌద్ధ రాజవంశం 4 శతాబ్దాలు (క్రీ.శ 750-1120) కొనసాగింది. బెంగాలులో స్థిరత్వం సుసంపన్నతకు దారితీసింది. వారు అనేక దేవాలయాలు, కళాకృతులను సృష్టించారు. అలాగే నలంద, విక్రమాశిల విశ్వవిద్యాలయాలకు మద్దతు ఇచ్చారు. ధర్మపాల నిర్మించిన సోమపురా మహావిహర భారత ఉపఖండంలోని గొప్ప బౌద్ధ విహారాగా గుర్తించబడింది.

ధర్మపాల, దేవపాల ఆధ్వర్యంలో ఈ సామ్రాజ్యం గరిష్ట స్థాయికి చేరుకుంది. ధర్మపాల సామ్రాజ్యాన్ని భారత ఉపఖండంలోని ఉత్తర భాగాలకు విస్తరించింది. ఇది ఉపఖండం నియంత్రణ కొరకు మరోసారి శక్తి పోరాటం చేయడానికి ప్రేరేపించింది. ధర్మపాల వారసుడు దేవపాల, దక్షిణ ఆసియాలో, అంతకు మించి సామ్రాజ్యాన్ని విస్తరించాడు. అతని సామ్రాజ్యం తూర్పున అస్సాం, ఉత్కాలా, వాయువ్యంలో కంబోజ (ఆధునిక ఆఫ్ఘనిస్తాను), దక్షిణాన దక్కను వరకు విస్తరించింది. పాల రాగిఫలకం శాసనం ఆధారంగా దేవపాలా ఉత్కాలాలను నిర్మూలించి ప్రాగ్యోతిషా (అస్సాం) ను జయించాడు. హునుల అహంకారాన్ని చెదరగొట్టారు. ప్రతిహారసు, గుర్జారా, ద్రవిడల ప్రభువులను అణగదొక్కారు.

దేవపాల మరణంతో పాల సామ్రాజ్యం ఆధిపత్య కాలం ముగిసింది. ఈ సమయంలో అనేక స్వతంత్ర రాజవంశాలు, సరికొత్త రాజ్యాలు ఉద్భవించాయి. అయితే మొదటి మహీపాల పాలా పాలనను పునరుజ్జీవింపజేశాడు. ఆయన బెంగాలు మొత్తం మీద నియంత్రణను తిరిగి పొంది సామ్రాజ్యాన్ని విస్తరించాడు. రాజేంద్ర చోళుడు చాళుక్యుల దండయాత్రల నుండి ఆయన బయటపడ్డాడు. మొదటి మహిపాల తరువాత పాల రాజవంశం మళ్ళీ క్షీణత మొదలైంది. రాజవంశం చివరి గొప్ప పాలకుడు రామపాల కొంతవరకు రాజవంశం స్థానాన్ని తిరిగి పొందగలిగాడు. ఆయన వరేంద్ర తిరుగుబాటును అణిచివేసి తన సామ్రాజ్యాన్ని కామరూప, ఒడిశా, ఉత్తర భారతదేశాలకు విస్తరించాడు.

పాల సామ్రాజ్యాన్ని బెంగాలు స్వర్ణ యుగంగా పరిగణించవచ్చు. టిబెటు, భూటాను, మయన్మారులలో మహాయాన బౌద్ధమతం ప్రవేశపెట్టడానికి పాలాలు బాధ్యత వహించారు. పాలాలు ఆగ్నేయ ఆసియాలో విస్తృతమైన వాణిజ్యం, ప్రభావాన్ని కలిగి ఉంది. సైలేంద్ర సామ్రాజ్యం (ప్రస్తుత మలయా, జావా, సుమత్రా), శిల్పాలు, నిర్మాణ శైలి ప్రాముఖ్యత వహించాయి.

పాలాలు
గుజరా పార్థియన్లు
పల్లవులు
పశ్చిమ గంగాలు