1985 మార్చి‌లో మిఖాయిల్ గోర్బచెవ్ సోవియట్ కమ్యూనిష్టు పార్టీ అధినేత అయ్యాడు. ఇతను అధికారంలోకి వచ్చే సమయానికి మితిమీరిన మిలటరీ వ్యయంతో సోవియట్ యూనియన్ ఆర్థిక వ్యవస్థ క్షీణ పథంలో ఉంది. తూర్పు యూరప్ దేశాలలో సైనిక దళాల మోహరింపు,వర్థమాన దేశాలలో ప్రజాదరణ లేని వామ పక్ష ప్రభుత్వాలకు సహాయ సహకారాలు అందించడం, పశ్చిమ దేశాలకు వ్యతిరేకంగా ఆయుధ పోటీలో పాల్గొనడం ఇత్యాది కారణాలన్నీ ఈ క్షీణతకు దారితీసాయి. కమ్యూనిష్టు వ్యవస్థతో అసంతృప్తి చెందిన ప్రజలు పాశ్చాత్య జీవన విధానం వైపు ఆకర్షితులయ్యారు. గోర్బచెవ్ లాంటి కమ్యూనిష్టు పార్టీ ప్రముఖులు పాశ్చాత్య జీవనశైలిని ఆయా దేశాలను సందర్శించినపుడు గమనించారు. సామాన్య ప్రజలు మీడియా ద్వారా కమ్యూనిష్టేతర దేశాల ప్రజలు అనుభవిస్తున్న స్వేచ్ఛా స్వాతంత్ర్యాల గురించి తెలుసుకున్నారు. సోవియట్ యూనియన్ ఎదుర్కొంటున్న సమస్యలకు విరుగుడుగా గోర్బచెవ్ సంస్కరణలకు పూనుకున్నాడు. మొదటగా సోవియట్ యూనియన్ యొక్క రాజకేయ, ఆర్థిక వ్యవస్థలను పునర్నిర్మించడానికి పెరిస్త్రోయికా అనే సంస్కరణను ప్రవేశపెట్టాడు. దీనిప్రకారం కమ్యూనిష్టేతర పార్టీలకు,వ్యక్తులకు చట్టబద్దతను కల్పించాడు. కొన్ని విధులతో,అధికారాలతో ఒక పార్లమెంటును ఏర్పరచాడు. వ్యక్తులు, కుటుంబాలు నిర్వహించే ప్రైవేటు వ్యాపారాలమీద నిషేధం ఎత్తివేసాడు. కేంద్ర ప్రణాళికా వ్యవస్థలో(Central Planning System) మార్పులు చేసాడు. సంస్కరణలకు, అవి అమలు చేస్తున్న ప్రభుత్వానికి ప్రజా మద్దతు పొందటానికి గోర్బచెవ్ ప్రజల యొక్క భావ వ్యక్తీకరణ స్వేచ్ఛను పెంచే గ్లాస్‌నోస్త్ అనే మరో సంస్కరణను కూడా ప్రవేశపెట్టాడు. గోర్బచెవ్ అప్పటివరకు సోవియట్ యూనియన్‌కు శత్రువులుగా భావించబడిన దేశాలన్నింటితో సత్సంబంధాలకై కృషి చేశాడు.1987లో అమెరికా ప్రెసిడెంట్ రోనాల్డ్ రీగన్ తో కలసి ఇరు దేశాలు మోహరించిన అణ్వస్త్ర క్షిపణులను తొలగించటానికి ఒప్పందం చేసుకున్నాడు.1989లో ఆఫ్ఘనిస్థాన్ నుండి సోవియట్ దళాల ఉపసంహరణ అనంతరం అమెరికాతో సోవియట్ యూనియన్ సంబంధాలు మరింత మెరుగుపడ్డాయి. గొర్బచెవ్ విధానాలు సోవియట్ కమ్యూనిష్టు పార్టీలోని కొందరు కరుడుగట్టిన కమ్యూనిష్టు ప్రముఖులకు నచ్చలేదు. సోవియట్ యూనియన్ లోని 15 రిపబ్లిక్స్ కు గోర్బచెవ్ మరింత స్వాతంత్ర్యం ఇవ్వదలచటంతో వీరు మరింతగా ఆగ్రహం చెందారు. 1991 ఆగస్టులో ఈ సాంప్రదాయ సామ్యవాద ప్రముఖులంతా కలసి గోర్బచెవ్ కు వ్యతిరేకంగా కుట్ర చేసి అతడిని పదవి నుండి తొలగించారు. ఐతే ఈ తిరుగుబాటు విఫలమై గోర్బచెవ్ తిరిగి తన అధికారాన్ని పునరుద్దరించుకున్నాడు. తిరిగి అధికారంలోకి వచ్చిన వెంటనే గోర్బచెవ్ తన పార్టీ నాయకత్వ పదవికి రాజీనామాచేసి కేవలం ప్రభుత్వ అధినేతగానే కొనసాగాడు.కమ్యూనిష్టు పార్టీ కార్య కలాపాలన్నింటినీ స్తంభింపచేశాడు.1991 చివరికల్లా సోవియట్ యూనియన్ లోని రిపబ్లిక్కులలో చాలావరకూ స్వాతంత్ర్యాన్ని ప్రకటించుకున్నాయి. డిసెంబరులో మొత్తం పదకొండు రిపబ్లిక్కులు స్వతంత్ర దేశాల సమాఖ్యగా ఏర్పడ్డాయి. ఈ పరిణామాల తరువాత గోర్బచెవ్ ప్రభుత్వ పదవికి కూడా రాజీనామా చేయటంతో సోవియట్ యూనియన్ కాలగర్భంలో కలసి పోయింది.

కమ్యూనిజం ప్రాతిపదికగా ప్రభుత్వాలు ఎక్కడైనా ఏర్పడినవా?
కమ్యూనిజంలో రకాలు
లెనిన్ భాష్యం
మిఖాయిల్ గోర్బచెవ్ కాలం