తాపేశ్వరము కాజాలకన్న ముందుగా ఇక్కడ వున్న శ్రీ అగస్తేశ్వరస్వామి వారి వలన ప్రసిద్ధి చెందినది.ఈగుడిలోని మూలవిరాట్‌ఈశ్వరునుని అగస్తేశ్వరుడను తాపసి (ఋషి) ప్రతిస్టించుటచే ఈ గ్రామం తాపసి ఈశ్వర గ్రామంగా పిలువబడీ క్రమంగా తాపేశ్వరంగా మారిందని కొందరి అభిప్రాయం.అయితే తాపేశ్వరం మొదటి పేరు'వాతాపి పురమని'క్రమంగా ప్రజల నానుడిలో తాపేశ్వరంగా మారిందని మరికొందరి అభిప్రాయం.
స్థలపురాణం:అగస్త్య మహర్షి వాతాపి, ఇల్వలుడు అనే ఇద్దరు రాక్షసులను సంహరించి, ఆ బ్రహ్మహత్య దోషంలనుండి పరిహరంచెంది, నివృత్తి వేసుకొనుటకై ఇచ్చట ఈశ్వర ప్రతిస్ట చేశాడు.ఈ గ్రామంలోనే కాకుండా సమీపంలోని ఆర్తమూరు, మండపేట, వల్లూరు, చెల్లూరు గ్రామాలలో కూడా ప్రతిస్టీంచినట్లు తెలుస్తున్నది.ఇచ్చట స్వామి వారు పశ్చిమ ముఖంగా వున్నారు, తుల్యభాగనది ఉత్తరముఖముగా ప్రవహిస్తువుండుటచే కాశీ క్షేత్రాన్ని దర్శిస్తే కలిగే పుణ్యఫలం ఈస్వామి వారిని దర్శిస్తే కల్గుతుందని విశ్వాసం.ఈ విషయం పండితులచే, పీఠాథిపతులచే శాస్త్రార్త్ధంగా ధ్రువీకరించబడింది.కాశీ క్షేత్రాన్ని దర్శిస్తే కలిగే ముక్తీ ఈ తాపేశ్వ్రం లోని అగస్తేశ్వర స్వామి వారిని దర్శిస్తే కల్గుతుందని శాస్త్రార్త్ధం.శ్రీ స్వామి వారి కళ్యాణం ప్రతి సంవత్సరం జరుపుతారు. గర్భగుడిలోని ఈశ్వర విగ్రహం పక్కనే పార్వతిఅమ్మవారి విగ్రహం ఉంది.స్వామి వారి కళ్యాణమహోత్సావాలు ఆరు రోజులపాటు జరుగును.మొదటి రోజు ధ్వజారోహణము, గజవాహనం పై స్వామి వారి వురేగింపు వుండును, తదనంతరం స్వామి వారి కళ్యాణం జరుగును.రెండోరోజు గరుడ వాహనంపై స్వామివారి ఊరేగింపు వుండును.మూడో రోజు స్వామివారి సదస్యం, తదనంతరం సాయంత్రం రథోత్సవము జరుగును.నాలుగో రోజున నెమలి వాహనం పై స్వామి వారి ఉరేగింపు జరుగును.ఐదవరోజున త్రిశూలస్నానం జరుగును.ఆరవరోజున శ్రీ స్వామివారి శ్రీ పుష్పయాగం నిర్వహించబడును.ఈ స్వామి వారిని దర్శించి కోరుకున్న కోరికలు తప్పక నెరవేరుతాయని భక్తుల విశ్వాసం.ఒడిస్సా నుండికూడా భక్తులు వచ్చి ఈ స్వామి వారి దర్శనం చేసుకుంటున్నారు.

పారిశుధ్యం
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
తాపేశ్వరం కాజా
శ్రీఉమా అగస్తేశ్వర స్వామి దేవస్థానము