క్షయవ్యాధి కేంద్రీయ నాడీ వ్యవస్థ (నాడీ మండలాన్ని కప్పే పొర, మెదడు లేదా వెన్నుముక) పై ప్రభావం చూపుతుంది. ఇలాంటి పరిస్థితిని వరుసగా క్షయ నాడీ మండల పుటల శోధ, క్షయ మెదడు వాపు, క్షయ వెన్నుపాము నొప్పి అని అంటారు. ప్రామాణిక చికిత్స మందులను (2HREZ/10HR) 12 నెలల పాటు వాడటం మరియు ఉత్ప్రేరకం తప్పనిసరి.

సగానికంటే తక్కువ కేసుల్లో CSF వృద్ధి అనేది సానుకూలంగా ఉండటం వల్ల రోగనిర్ధారణ క్లిష్టతరంగా ఉంటుంది. అందువల్ల భారీ సంఖ్యలో కేసులను చికిత్సా పరమైన సంశయం ఆధారంగానే నిర్వహిస్తారు. CSFకి చెందిన PCR సూక్ష్మజీవుల ఉత్పత్తిని విశేషంగా మెరుగుపరచదు. సూక్ష్మజీవుల వృద్ధి అనేది అత్యంత సున్నితమైన పద్ధతిగానే ఉంటుంది. విశ్లేషణకు తక్కువ పక్షం 5 ml (సాధ్యమైనంత వరకు 20 ml) CSFను తప్పక పంపించాల్సి ఉంటుంది. మెదడు వాపు క్షయ (లేదా మెదడు క్షయ) ను నిర్థారించడానికి జీవాణు పరీక్ష అవసరం కావొచ్చు. అందుకు కారణం CSF అనేది సాధారణంగా మామూలుగా ఉంటుంది. ఇది ఎల్లప్పుడూ అందుబాటులో ఉండదు. అంతేకాక కొంతమంది చికిత్సా వైద్యులు రోగికి పొడిచి చేసే వైద్యం చేయడం సమర్థించదగిందా అన్న విషయంపై చర్చించారు కూడా. సంభవనీయంగా క్షయ నిరోధక చికిత్సా పరీక్ష వంటి ప్రమాదకర ప్రక్రియ ద్వారా అదే విధమైన ఫలితం రావొచ్చు. మెదడు జీవాణు పరీక్షకు ఏకైక సమర్థనగా ఔషధ-నిరోధక క్షయ పట్ల సందేహించడాన్ని చెప్పొచ్చు.

క్షయ నాడీ మండల పుటల శోధ నివారణకు స్వల్ప కాలిక చికిత్స (ఉదాహరణకు, ఆరు నెలలు) సరిపోవచ్చు. అయితే ఎలాంటి వైద్య సంబంధమైన పరీక్ష ఈ సమస్యను గుర్తించదు. క్షయ నాడీ మండల పుటల శోధతో చికిత్స చేసిన రోగుల CSF అనేది సాధారణంగా 12 నెలల, వరకు కూడా అసాధారణంగా ఉంటుంది. అసాధారణత నిర్ణయ రేటు వైద్య సంబంధమైన పురోగతి లేదా ఫలితం, తో ఎలాంటి సహసంబంధాన్ని కలిగి ఉండదు. అంతేకాక ఇది చికిత్సను పొడగించడం లేదా పునఃప్రారంభించడం అనే దానికి సంకేతం కాదు. అందువల్ల చికిత్స పురోగతిని పర్యవేక్షించడానికి నడుం భాగంలో వెన్నుపూస నుంచి ద్రవం తీయడం ద్వారా CSF శాంపిల్‌ను మళ్లీ చేయడం జరగదు.

క్షయ నాడీ మండల పుటల శోధ మరియు క్షయ మెదడు వాపు అనేవి ఒకటిగా వర్గీకరించబడినప్పటికీ, పలువురు వైద్యుల అనుభవం చికిత్సకు వారి పురోగమనం మరియు స్పందన అనేవి ఒకే విధంగా లేవని తేలింది. క్షయ నాడీ మండల పుటల శోధ చికిత్సకు చక్కగా స్పందిస్తుంది. అయితే క్షయ మెదడు వాపుకు మాత్రం సుదీర్ఘ చికిత్స (సుమారు రెండేళ్ల పాటు) అవసరం కావొచ్చు. అప్పుడప్పుడు అవసరమయ్యే ఉత్ర్పేరక చర్య సైతం సుదీర్ఘమైనదిగా (ఆరు నెలల వరకు) ఉంటుంది. క్షయ నాడీ మండల పుటల శోధ మాదిరిగా కాక, క్షయ మెదడు వాపు అనేది పురోగతిని పర్యవేక్షించడానికి తరచూ మెదడు యొక్క పునరావృత CT లేదా MRI చిత్రణను కోరుతుంది.

CNS క్షయ అనేది రక్తం ద్వారా వ్యాపించడంలో అప్రధానమైనది కావొచ్చు. అందువల్ల కొందరు నిపుణులు జొన్నగింజ వంటి క్షయ ఉన్న రోగుల్లో CSF యొక్క సాధారణ శాంపిల్‌కు సిఫారసు చేస్తున్నారు.

CNS క్షయ చికిత్సకు అత్యంత ప్రయోజనకరమైన క్షయ నిరోధక మందులు:

క్షయ నాడీ మండల పుటల శోధలో ఉత్ప్రేరకాలను ఉపయోగించడం మామూలే (దిగువ విభాగం చూడండి). ఆస్ప్రిన్ ప్రయోజనకరం, గా ఉండొచ్చని పేలవంగా తయారు చేసిన ఒక పరీక్ష ద్వారా ఒక ఆధారం ఉంది. అయితే దీనిని మామూలుగా వాడమని సిఫారసు చేయడానికి ముందు మరింత కృషి అవసరం.

చికిత్సా వైఫల్య రోగులు
పునఃస్థితి (ఆరోగ్యం క్షీణించడం) రోగులు
MDR-TB చికిత్స
కేంద్రీయ నాడీ వ్యవస్ధకు సంబంధించిన క్షయవ్యాధి