గతంలో జంగాలకు కొన్ని గ్రామాలు మిరాశాలు ఉండేవి. కాని ప్రస్తుతం అవన్ని కాలగర్భంలో కలిసిపోయాయి. భోళాశంకరుడి నిరాడంబరం, బవవేశ్వరుడి మత సామరస్యం పుణికిపుచ్చుకున్న జంగమ కులస్తుల జీవనశైలి విభిన్నంగా ఉంటుంది. భిక్షాటన వీరి సంప్రదాయం. వీరిలో కొందరు శివాలయాల్లో పౌరోహిత్యం చేస్తుండగా, మరికొందరు మఠాల్లో సేవ చేస్తుంటారు. ఎవరేది చేపట్టినా ధర్మప్రచారమే వీరి ప్రధాన ఆశయం. స్త్రీ, పురుషులనే తేడాలేకుండా అందరూ మెడలో లింగాన్ని ధరించి నుదుట వీభూదితో దర్శనమిస్తుంటారు. శాకాహారులైన వీరు మన రాష్ట్రంలో మెదక్‌, మహబూబ్‌నగర్‌, రంగారెడ్డి, కర్నూలు‌, అనంతపురం జిల్లాల్లో ఎక్కువగా నివసిస్తున్నారు. నిఙామాబాద్, ఆదిలాబాద్, కరీంనగర్, వరంగల్,జిల్లాలో కుడా నివసిస్తున్నారు. బలిజ లకు వీర శైవ లింగాయత్‌లకు గురువులు. వారి నుంచి బియ్యం, పప్పు, కూరగాయలు భిక్షగా తీసుకుంటారు. శివాలయాల్లో పౌరోహిత్యం చేసేవీరికి డొక్క నిండడంలేదు. రాష్ట్రవ్యాప్తంగా వేల సంఖ్యలో శివాలయాలు ఉన్నా, ధూప దీప నైవేద్యాలకు నోచుకున్నవి అతితక్కువ. గ్రామీణప్రాంతాల్లో ఉండే దేవాలయాల్లో అర్చన చేస్తే గ్రామపెద్దలు నెలకు రెండు నుంచి మూడు వందల రూపాయలకు మించి ఇవ్వని పరిస్థితి. శ్రీశైల దేవస్థానం నిర్వహిస్తున్న వేదపాఠశాలలో కూడా వీరు తమ పిల్లలను చదివిస్తున్నారు. ఐపీఎస్‌ అధికారి ప్రవీణ్‌ కుమార్‌ సివిల్‌ సర్వీస్‌లో జంగమ కులానికి చెందినవారు. వీరికి తగిన ఆదాయం లభించటం, ఉద్యోగాలు లభించడం లేదు.
ముకెబర్ల జంగాలు
జీవన విధానం
మిండ జంగాలు
చరిత్ర వివరాలు