కుష్ఠ వ్యాధిగల రోగులను వేరు పరచి ప్రత్యేక స్థలములలో నివసింప జేయవలయు ననుటకు సందేహము లేదు. ఇంగ్లండు దేశమునందు క్రీ.శ. 1200 ల వంవత్సర ప్రాంతమునందు ఈ వ్యాధి మిక్కిలి ఉధృతముగ వ్యాపించి యుండి ప్రత్యేకము కుష్ఠ రోగుల నిమిత్తమై 95 వైద్య శాలలు ఏర్పడి యుండెను. ఇట్లు రోగులను ప్రత్యేక పరచి 1800 వ సంవత్సరము నాటికి లెక్క కొక్క డైనను కుష్ట రోగి లేకుండు నట్లు ఆ దేశము వారు చేసికొన గలిగిరి. కాబట్టి ఈ వ్యాధి నిర్మూలనము చేయ వలెననిన రోగుల యొక్క సంపర్కము లేకుండ జేసి కొనుటయో సాధనము. ఈ దేశమునందు కుష్ఠ వ్యాధి గల వారిలో సగము మందికిది కాళ్ళలో ప్రారంభించుట చేత కుష్ఠ రోగులు తిరుగు చున్న చోట్ల నేల యందీ సూక్ష్మ జీవులు రాలి యుండి పాదరక్షలు లేకుండ నడచు వారికి ముఖ్యముగ అంటునని తోచుచున్నది. కుష్ఠ రోగుల జబారులలో ఎవస్తువులను అమ్మరాదు. వీరి ఉమ్మి యందును చీమిడి యందును స్త్రీ పురుషాంగముల నుండి స్రవించు ద్రవముల యందును చనుబాల యందును సూక్ష్మ జీవులుండును. ఒక కుష్ఠ రోగి రెండు నిముషములు బిగ్గరగ మాట్లాడినంతలో నలబై వేలు మొదలు 185 వేల సూక్ష్మ జీవుల వరకు గజము దూరము దాక వెదజిమ్మునని యెక శాస్త్ర కారుడు లెక్కించి యున్నాడు. ఈ రోగులు ముక్కులందు 110 లో 92 మందికి పుండు ఉండునని శోధకులు వ్రాసి యున్నారు. కాబట్టి కుష్ఠ రోగులుల నెన్నటీకిని దరి జేర దీయ కూడదు. కుష్ఠ రోగులు వివాహ మాడ కూడదని నిర్బందములు ఏర్పడవలయును. వారలకు తగు ఆశ్రమములు నిర్మించి అక్కడనే వారి సౌకఖ్యములకు తగిన ఏర్పాట్లు జేసి యావజ్జీవము గడుపు నట్లు చేయ వలయిను. లేని చో మన దేశమున ఈ మహా వ్యాధి ఎన్నడును విడువదని చెప్ప వచ్చును. కుష్ఠ రోగులను తాక వలసి వచ్చిన వారెల్లరును ఎప్పటి కప్పుడు తమ చేతులను మిక్కిలి శ్రద్ధగా మందు నీళ్లల్తో కడికి కొనవలయును. వ్యాధిని దాచ కుండుట, తగిన అధికారులు ఇంటింటిని శోధించి వ్యాధి గ్రస్తుల గూర్చి ప్రకటన చేయుట, రోగులను ప్రత్యేక పరచుట, పరి శుభ్రతను వృద్ధి పరచు ఆచారముల నవలంబించుట, ఇవియే కుష్ఠ వ్యాధిని నిర్మూలము చేయుటకు ముఖ్య సాధనములు.

క్షయ:
కొరుకు పుండు:
నివారించు పద్ధతులు:
పచ్చ సెగ - కొరుకు - అడ్డగర్రలు (గనోరియ, సిఫిలిస్, బుబొ)