గొరిల్లా, చింపాంజీ, హోమినిన్ వంశాలు వేరుపడడానికి సంబంధించిన శిలాజ ఆధారాలు తక్కువగా ఉన్నాయి. 70 లక్షల సంవత్సరాల నాటి "సహెలాంత్రోపస్ టాచెన్సిస్," 57 లక్షల సంవత్సరాల నాటి ఒర్రోరిన్ టుగెనెన్సిస్, 56 లక్షల సంవత్సరాల నాటి "ఆర్డిపిథెకస్ కడబ్బా" లు, హోమినిన్ వంశానికి చెందినివిగా భావిస్తున్న తొలి శిలాజాలు. వీటిలో ప్రతి ఒక్కటీ హోమినిన్ల ద్విపాద పూర్వీకులే అనే వాదనలు వచ్చాయి. అయితే, ప్రతీ వాదనకూ పోటీ వాదనలు తలెత్తాయి. ఈ జాతులలో ఒకటో రెండో లేదా అన్నీ ఆఫ్రికన్ వాలిడుల మరొక శాఖకు పూర్వీకులై ఉండవచ్చు. లేదా హోమినిన్లకు, ఇతర వాలిడులకూ ఉమ్మడి పూర్వీకులైనా అయి ఉండవచ్చు.

ఈ తొలి శిలాజాల జాతులకు, హోమినిన్ వంశానికీ మధ్య ఉన్న సంబంధం ఏమిటనే ప్రశ్న ఇంకా అపరిష్కృతం గానే ఉండిపోయింది. 40 లక్షల సంవత్సరాల క్రితం ఈ తొలి జాతుల నుండి, ఆస్ట్రలోపిథెసీన్లు ఉద్భవించి, బలిష్ఠ ("పరాంత్రోపస్" అని కూడా పిలుస్తారు), సుకుమార శాఖలుగా వేరుపడ్డాయి. వీటిలో ఒకటి (బహుశా "ఆస్ట్రలోపిథెకస్ గార్హి" ) బహుశా "హోమో" జాతికి పూర్వీకులుగా పరిణామం చెంది ఉండవచ్చు. శిలాజ రికార్డులు అత్యధికంగా ఉన్న ఆస్ట్రలోపిథెసిన్ జాతి, "ఆస్ట్రలోపిథెకస్ అఫారెన్సిస్." ఉత్తర ఇథియోపియా (ప్రసిద్ధమైన "లూసీ" వంటివి) నుండి కెన్యా, దక్షిణాఫ్రికా వరకూ వందకు పైగా దీని శిలాజాలను కనుగొన్నారు. బలిష్ఠ ఆస్ట్రలోపిథెసీన్‌ల శిలాజాలు - "ఆస్ట్రలోపిథెకస్ రోబస్టస్" (లేదా "పరాంత్రోపస్" "రోబస్టస్"), "ఆస్ట్రలోపిథెకస్ /పరాంత్రోపస్ బోయిసీ" - దక్షిణాఫ్రికాలోని క్రోండ్రాయ్, స్వార్ట్‌కాన్స్, లేక్ టుర్కానా వద్ద విస్తృతంగా లభించాయి.

"హోమో" ప్రజాతికి చెందిన మొట్టమొదటి ప్రతినిధి "హోమో హ్యాబిలిస్." ఇది 28 లక్షల సంవత్సరాల క్రిందట ఉద్భవించింది. రాతి పనిముట్లు వాడినట్లుగా ఆధారాలున్న తొట్ట తొలి జాతి ఇది. ఈ తొలి హోమినిన్ల మెదళ్ళు చింపాంజీ మెదడుతో సమానమైన పరిమాణంలో ఉన్నాయి. తరువాతి పది లక్షల సంవత్సరాలలో మెదడు పరిణామం వేగంగా జరిగింది. "హోమో ఎరెక్టస్," "హోమో ఎర్గాస్టర్" ల నాటికి కపాల సామర్థ్యం రెట్టింపై, 850 సెం.మీ అయింది. (మానవ మెదడు పరిమాణంలో ఈ స్థాయి పెరుగుదలకు అర్థం, ప్రతి తరం తమ తల్లిదండ్రుల కంటే 125,000 ఎక్కువ న్యూరాన్‌లను కలిగి ఉండడం.) ఆఫ్రికా నుండి బయలుదేరిన హోమినిన్ వంశాల్లో ఇవి మొదటివి. ఇవి ఆఫ్రికా, ఆసియా, ఐరోపా అంతటా 18 - 13 లక్షల సంవత్సరాల క్రితం విస్తరించాయి.

తరువాతి పది లక్షల సంవత్సరాలలో, మెదడు పరిమాణం పెరిగే ప్రక్రియ ప్రారంభమైంది. సుమారు 19 లక్షల సంవత్సరాల నాటి హోమో ఎరెక్టస్ శిలాజాలు లభించేటప్పటికి, కపాల పరిమాణం రెట్టింపయింది. ఆఫ్రికా నుండి వలస వచ్చిన హోమినిన్లలో "హోమో ఎరెక్టస్" మొదటిది. 18 నుండి 13 లక్షల సంవత్సరాల క్రితం, ఈ జాతి ఆఫ్రికా లోను, ఆసియా లోను, ఐరోపా అంతటానూ వ్యాపించింది. "హెచ్.ఎరెక్టస్‌కు చెందిన" ఒక జనాభా (కొన్నిసార్లు దీన్ని "హోమో ఎర్గాస్టర్" అనే ప్రత్యేక జాతిగా పిలుస్తారు) ఆఫ్రికాలోనే ఉండిపోయి, "హోమో సేపియన్లుగా" పరిణామం చెందింది. ఈ జాతులు - "హెచ్. ఎరెక్టస్," "హెచ్. ఎర్గాస్టర్" లు - నిప్పును, సంక్లిష్ట పనిముట్లనూ మొదటిసారిగా ఉపయోగించాయని భావిస్తున్నారు.

ఆఫ్రికాలో కనుగొన్న "హోమో రొడీసియెన్సిస్" వంటివి, "హెచ్. ఎర్గాస్టర్ / ఎరెక్టస్" కూ, పురాతన "హెచ్. సేపియన్ల"కూ మధ్య ఉన్న మొట్టమొదటి మధ్యంతర శిలాజాలు. ఆఫ్రికన్ "హెచ్. ఎరెక్టస్" వారసులు 5,00,000 సంవత్సరాల క్రితం యురేషియా అంతటా వ్యాపించి, "హెచ్. యాంటెసెస్సర్", "హెచ్. హైడెల్బెర్గెన్సిస్," "హెచ్. నియాండర్తలెన్సిస్‌గా" పరిణామం చెందాయి. శరీర నిర్మాణపరంగా ఆధునిక మానవుల తొలి శిలాజాలు, మధ్య పాతరాతియుగం (సుమారు 3,00,000 - 2,00,000 సంవత్సరాల క్రితం) నాటివి. ఇథియోపియాలో దొరికిన హెర్టో, ఓమో అవశేషాలు, మొరాకోలో దొరికిన జెబెల్ ఇర్హౌడ్ అవశేషాలు, దక్షిణాఫ్రికాలోని ఫ్లోరిస్‌బాడ్ అవశేషాలూ వీటిలో ఉన్నాయి; ఇజ్రాయెల్ ఎస్ స్ఖూల్ గుహలో లభించిన శిలాజాలు, దక్షిణ ఐరోపాలో దొరికిన శిలాజాలూ 90,000 సంవత్సరాల క్రితం నాటివి.

ఆధునిక మానవులు ఆఫ్రికా నుంచి బయటకు వ్యాప్తి చెందే క్రమంలో, వారికి "హోమో నియాండర్తలెన్సిస్," డెనిసోవన్స్ వంటి ఇతర హోమోనిన్స్ ఎదురు పడ్డాయి. ఈ జాతులు 20 లక్షల సంవత్సరాల క్రితం ప్రాంతంలో ఆఫ్రికా నుండి వలస వెళ్ళిన "హోమో ఎరెక్టస్" జనాభా నుండి ఉద్భవించి ఉండవచ్చు. తొలి మానవులకూ ఈ సోదర జాతులకూ మధ్య పరస్పర సంపర్కపు స్వభావం ఎలా ఉండేది అనే విషయం చాలాకాలంగా వివాదాస్పదంగా ఉంది. మానవులు ఈ మునుపటి జాతుల స్థానాన్ని బలప్రయోగంతో ఆక్రమించారా, లేక పరస్పర లైంగిక సంపర్కం ద్వారా సంతానోత్పత్తికి అనుకూలించేంతగా ఆ జాతుల్లో సారూప్యతలున్నాయా అనేది ఈ వివాదాలకు మూలమైన ప్రశ్న. ఒకవేళ జాత్యంతర సంకరం జరిగి ఉంటే, ఆధునిక మానవుల జన్యువుల్లో ఈ మునుపటి జనాభాలకు చెందిన జన్యు పదార్థం ఉండి ఉండవచ్చు .

ఆఫ్రికా నుండి ఆధునిక మానవుల వలస 70 - 50 వేల సంవత్సరాల కిందట మొదలై ఉండవచ్చని అంచనా వేసారు. తదనంతరం వారు ప్రపంచమంతటా వ్యాపించి, మునుపటి హోమినిన్లతో స్పర్థ ద్వారా గానీ, జాత్యంతర సంకరం ద్వారా గానీ తొలగించి వారి స్థానాన్ని ఆక్రమించారు. వారు యురేషియా, ఓషియానియాల్లో 40,000 సంవత్సరాల కిందటా, అమెరికాలో కనీసం 14,500 సంవత్సరాల కిందటా నివాసాలు స్థాపించుకున్నారు.

శిలాజాల ఆధారాలు
"హెచ్" " హ్యాబిలిస్," "హెచ్ గౌటెంజెన్సిస్"
"హెచ్ సెప్రానెన్సిస్," "హెచ్ యాంటెసెస్సర్"
"హెచ్ ఎర్గాస్టర్," "హెచ్ ఎరెక్టస్"