జాతీయకాంగ్రెస్సు వారిచ్చిన ప్రోద్బలముతో భారతసైనికులు మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంనందు బ్రిటిష్ వారిపక్షమున నిలచిపోరాడి బ్రిటిష్ విజయమునకు అమూల్య సహాయము చేసిరి. ఆ విశ్వాసముతో బ్రిటిష్ వారు తదనంతరము స్వాతంత్ర్యమిచ్చెదరని ఆశించిన భారతీయులకు సంస్కరణల పేరట 1919 రాజ్యాంగ చట్టము (చూడు: మాంటేగు-షెమ్సఫర్డు రాజ్యాంగ సంస్కరణ చట్టము ) చేసి ఉపశమనముచేయ ప్రయత్నించిరి. జాతీయకాంగ్రెస్సు వారు గాంధీజీ నాయకత్వములో 1920నుండి అమలుచేసిన సహాయనిరాకరణోద్యమము వల్ల భారతదేశ ప్రజలు బ్రిటిష్ సార్వభౌమత్వమును తిరస్కరించమొదలిడిరి. 1935 నాటికి జాతీయ కాంగ్రేస్సుతో ముస్లింలీగు తీవ్ర విభిన్నత చూపుచుండినందువల్ల 1935 లో ఆఖరి సారిగ నింకొక రాజ్యాగ సంస్కరణ చట్టము చేసి (చూడు: 1935 వ సంవత్సరపు ఇండియా రాజ్యాంగ చట్టము ) భారతదేశమున కేంద్రీకృత రాజ్యముగ చేసి (Federal Dominion) బ్రిటిష్ సార్వభౌమత్వముక్రిందనే వుంచుటకు చేసిన ప్రయత్నము విఫలమైనది. సంపూర్ణస్వరాజ్యముకోసము జాతీయకాంగ్రెస్సు వారు చేయు ఆందోళన వుధృతమగుచున్న సమయములో బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యము 1939 నుండి రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం యొక్క వత్తిడి పరిస్థితులనెదుర్కొనవలసివచ్చింది. బ్రిటిష్ ఫ్రభువులు ఆ రెండవ ప్రపంచ యుధ్దారంభములో భారతదేశ సహాయము కోరక పోయనప్పటికినీ 1940 తరువాత యుధ్ధతీవ్రత, యుధ్దవిస్తరణ ఊహింపని మలుపులు తిరుగుటవల్ల భారతదేశ సమీప దేశమైన జపాన్ శత్రుపక్షమైన జర్మనీతో చేతులు కలిపి యుద్ధము చేయటవల్ల బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యములోనుండిన మిడిల్ ఈస్టు, ఫసిఫిక్ మరియూ ఆగ్నేయ ఆసియా దేశములు (Southeast Asia) కు ముప్పువాటిల్లి బ్రిటిష్ నియంత్రణ కోల్పోవునన్న పరిస్థితులలో నిరంకుశుడైన హిట్లర్ బారినుండి ప్రపంచమును ముక్తిచేయవలయునన్న రాజ్యతంత్రయుతమైన ఘోషణలుచేసి 1940-41 లో జాతీయ కాంగ్రెస్సువారి సహకారము, సమ్మతము పొంది భారతీయ సైనికులను అధిక సంఖ్యలో ఆ రెండవ ప్రపంచ యుధ్దమున వినియోగించక తప్పలేదు. బ్రిటిష్ వారి టక్కరి రాజ్యతంత్రములనెరిగియున్న కాంగ్రెస్సు పూర్ణస్వరాజ్యముకోసము గట్టిపట్టు పట్టి సమయమిదేనన్నటుల అధిక రాష్ట్రములలో అప్పటిలో అధికారములోనున్న తమ కాంగ్రెస్సు ప్రభుత్వ యంత్రాంగమును స్థంబింపచేసియూ 1942 ఆగస్టులో క్విట్ ఇండియా (Quit India) అను ఉద్యమమును ప్రవేశపెట్టి సహాయనిరాకణ తీవ్రతహెచ్చించి బ్రిటిష్ అధికారులపై అత్యధికముగ వత్తిడి చేసిరి. ఒక ప్రక్క భారతదేశములోని అల్పసంఖ్యలోనున్న బ్రిటిష్ అధికారావర్గపు పరిపాలనా సిబ్బంది తీవ్ర తాకిడికిలోనైయుండగా అదే సమయములో (1941-42) రెండవ ప్రపంచయుద్ధమున బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యమునకు ప్రముఖప్రమాదము జపాను దేశము వల్లగలిగినది. బ్రిటిష్ ఇండియాలో భాగమైన బర్మా నె కాక భారతదేశ దరిదాపునయున్న బ్రిటిష్ స్థావరములైన సింగపూర్ మరియూ మలయా దేశములను గూడా ముట్టడించిన జపాను దేశము భారతదేశమును గూడా అతిత్వరలోనే ముట్టడించునన్న సంభావన బ్రహ్మాండమైన తాకిడి కలిగించింది. భారతదేశపు జాతీయకాంగ్రెస్సు తద్వారా భారత ప్రజల సహకారము తప్పనిసరై లండన్ లోని బ్రిటిష్ ప్రబువులు కాంగ్రెస్సుకోరిక ప్రకారము మరింత స్వతంత్రతాయుక్తమైన పరిపాలననిచ్చుటకు నిశ్చయించిరి. తను ప్రధానమంత్రిగా నుండగా బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యఅంతముచేయుట జరుగదన్న విన్ స్టన్ చర్చిల్ మొండివైఖరి చరిత్రలో కెక్కినది. చర్చిల్ తరువాత 1945 లో క్లెమెంట్ అట్లీ (Clement Atlee) ప్రధానమంత్రిగ రాగనే భారతదేశానికి స్వతంత్రమియ్యవలెనని నిశ్చయించి, ఎట్టి పరిస్థితులోనూ 1948 లోపలే రాజ్యాదికారము అప్పగించు కార్యక్రమము పూర్తియగునని వెల్లడిచేసి ముందుగ క్రిప్సు మిషన్ (Cripps Mission) పంపించెను. (చూడు: హిందు మహాసభ ) తదనంతరం భారతదేశపు ఆంతరంగిక రాజకీయ వడుదుడుకులతో వైస్రాయి లార్డు మౌంట్‌బాటన్ హయాములో చివరకు 1947 సంవత్సరములో బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యము భారతదేశమునుండి అస్తమించింది.

బ్రిటిష్ ఇండియా చరిత్రాంశములు
ఆకస్మిక నిర్యాణమునకు దోహదమైన సంయుక్త పరిస్థితులు, క్లెమెంటు అట్లీ చెప్పిన కారణము
ప్రపంచ స్థాయి చరిత్రాంశములు
ప్రపంచ యుధ్దముల పరిణామములు, జాతీయ కాంగ్రెస్సు కార్యక్రమముల ఫ్రభావము