విస్కోన్సిన్ హిమనదీయం (విస్కోన్సిన్ గ్లాసియేషన్) కరగడం కారణంగా తయారైన జలప్రవాహం వలన ఏర్పడిన నయాగరా జలపాతం వయసు దాదాపు 10,000 సంవత్సరాలు. ఇదే జలప్రవాహాలు ఉత్తర అమెరికన్ పెద్ద సరసులు, నయాగరా నది ఏర్పడడానికి కారణం అయ్యాయి. ఇవన్ని ఖండాంతర మంచుదిబ్బలు కరగడం కారణంగా ఈ ప్రాంతంలోని నదీ కాలువలను లోతుచేస్తూ మరికొన్ని సరసులు ఏర్పడడానికి అలాగే విస్తారమైన చెత్తాచెదారం అడ్డుకట్టలుగా ఏర్పడడానికి కారణం ఔతున్నాయి. శాస్త్రజ్నులు వెల్ లాండ్ కాలువ ప్రాంతాలలో ఉన్న లోయలు హిమప్రవాహంతో కప్పబడ్డాయని వాదిస్తున్నారు.

బృహత్తర సరసుల నుండి మంచుగడ్డలు కరిగి జలప్రవాహాన్ని నయాగరా నదిలోకి ఒంపేసి నయాగరా ఏటవాలు వద్ద తిరిగి ఆకృతి దాలుస్తుంది. కొన్ని సమయాలలో ఈ నది ఉత్తరంగా ఉన్న కొండలను చీల్చుకుంటూ ప్రవహస్తుంది. ఈ జలప్రవాహపు ఒరిపిడికి ఇక్కడ ఉన్న ప్రధానమైన మూడు కొండలలో మూడు సమానంగా కరిగి పోలేదు. ఎత్తైన కొండలు ఒరిపిడిని నిరోధించగలిగిన సున్నపురాయి, లాక్ పోర్ట్ డోలోస్టోన్ (మధ్య సిల్యూరియన్) లతో తయారైనది. ఈ కఠినమైన రాతి పొరలు కింద ఉన్న ఖనిజపు పొరలకంటే తక్కువగా అలాగే నిదానంగా ఒరిపిడికి గురి ఔతాయి. కుడి పక్కన ఉన్న ఆకాశ చిత్రం కఠినమైన కేప్ రాక్ (మధ్య సిల్యూరియన్) ను చూపిస్తుంది.

కఠినశిలకు తరువాత మూడింట రెండు వంతులు కొండ కొంత బలహీనంగా, మెత్తగా, ఏటవాలుగా రోచెస్టర్ నిర్మాణం (దిగువ సిల్యూరియాన్ ) ఉంటుంది. ఈ కొండ చాలా తేలికగా పలుచని సున్నపు రాళ్ళ పొరలను కలిగి ఉంటుంది. ఇందులో పురాతన శిలాజాలు కూడా ఉంటాయి. నది మెత్తటి భాగాలను కరిగించినప్పుడు దానికి బలంగా ఉన్న కఠిన శిలలు నూతన రూపాలను సంతరించుకుంటాయి. ఇది నిరంతరంగా జరుగుతున్న కారణంగా తుదకు వంపైన వెడల్పైన జలపాతం రూపుదిద్దుకుంది.

గవ్వలు, ఇసుకరాళ్ళతో ఏర్పడిన క్వీన్ స్టన్ పొరల (ఎగువ ఓర్డోవిషియన్)వద్ద దిగువ లోయలలో నదీ సంగమం చూపులకు కొంచెం మరుగుగా ఉంటుంది. ఈ శిలారూపాలన్నీ ఒక పురాతన సముధ్రాంతర్గత భూమిలో ఉన్నాయి. సముద్రంలోని పరిస్థితిలో జరిగిన మార్పుల కారణంగా ఈ శిలారూపాలు ఏర్పడ్డాయి.

10,090 సంవత్సరాల ముందు నయాగరా జలపాతాలు ప్రస్తుత క్వీన్ స్టన్, ఒంటారియో, ల్యూస్టన్, న్యూయార్క్ మధ్య ఉండేది. కాని భూమి ఊచకోతకు గురి అయిన కారణంగా జలపాతాలు సుమారు దక్షిణదిశగా 6.8 మైళ్ళకు తమ మార్గాన్ని మార్చుకున్నాయి. 2,600 అడుగుల వెడల్పున్న హార్స్ షూ జలపాతం కూడా ఈ భూఊచకోత కారణంగా తన రూపాన్ని మార్చుకుంది. ఫలితంగా చిన్నదిగా ఉన్న ఆర్చ్ పెద్దగిగా బృహత్తరమైన గుర్రపు నాడా ఆకారంగా మారింది. అమెరికన్ ప్రాంతానికి పడమటి దిశగా కెనిడియన్ హార్స్ షూ జలపాతాలు తూర్పుగా అమెరికన్ బ్రిడల్ వెయిల్ జలపాతాలు ఉన్నాయి. జలపాతానికి కొంచెం ఎగువన ఉన్న ప్రవాహాన్ని గోట్ ఐలాడ్ వేరు చేస్తూ ఉంటుంది. ఇంజనీరింగ్ యుక్తి భూఉచకోతను, మంద్యాన్ని తగ్గిస్తూ ఉంది.

భౌగోళిక స్వరూపం
లక్షణాలు
చరిత్ర
సంగీతం