కాశ్మీరును పరిపాలించిన కార్కోటక వంశ రాజులలో సుప్రసిద్ధ పాలకుడు అయిన లలితాదిత్య ముక్తాపీడుడు క్రీ.శ. 8 వ శతాబ్దంలో ఈ మార్తాండ సూర్య దేవాలయాన్ని నిర్మించాడు. క్రీ.శ. 725-756 సంవత్సరాల మధ్యకాలంలో ఆ ఆలయం నిర్మాణం పూర్తి అయివుండవచ్చు.

కల్హణుడు తన చారిత్రిక గ్రంథం 'రాజ తరంగిణి'లో ఈ ఆలయాన్ని లలితాదిత్య ముక్తాపీడుడు నిర్మించాడనే తెలిపాడు. అయితే పురావస్తు పండితులు దీనిపై విభేదిస్తున్నారు. బ్రిటిష్ ఆర్కియాలజిస్ట్ అలెగ్జాండర్ కన్నింగ్ హోం ఈ ఆలయం కాశ్మీరును పాలించిన గోనంద్య వంశస్తుడైన 'ఆర్యరాజు' నిర్మించాడని, తరువాతి కాలంలో రాజా రణదిత్య, అతని రాణి అమరప్రభ ఇరువురూ దానికి ఉత్తర, దక్షిణ ప్రధాన వేదికలు నిర్మించారని పేర్కొన్నాడు. ఈ ఆలయానికి పునాది క్రీ.శ. 370-500 సంవత్సరాల మధ్య వేసివుండవచ్చని, ఆలయ నిర్మాణం రాజు రణదిత్య (Ranaditya) తో ప్రారంభమై ఉండవచ్చునని కొందరు అభిప్రాయపడుతున్నారు. తదనంతర కాలంలో కార్కోటక వంశానికి చెందిన లలితాదిత్య ముక్తాపీడుడు ఈ ఆలయాన్ని పునరుద్ధరించి, 84 వరుస స్తంభాలతో కూడిన ప్రాంగణాన్ని నిర్మించి ఉండవచ్చు. ఏది ఏమైనప్పటికి మార్తాండ సూర్య దేవాలయ నిర్మాతగా లలితాదిత్య ముక్తాపీడుని పేరే ఎక్కువ ప్రచులితంగా ఉంది.

కలశుడు (క్రీ.శ. 1063-88) వంటి కాశ్మీర్ హిందూ రాజులు సైతం ఈ ఆలయ సంపదను దోపిడీ చేసారు. అయినప్పటికీ ఆలయాన్ని ధ్వంసం చేయలేదు. షామీర్ వంశానికి చెందిన కాశ్మీర్ ముస్లిం పాలకుడు సుల్తాన్ సికిందర్ షామీర్ (సికిందర్ బుత్షికాన్) ఆదేశాల మేరకు క్రీ.శ. 15 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఈ ఆలయాన్ని పూర్తిగా ధ్వంసం చేసారు. ఈ ఆలయ విధ్వంసం ఒక సంవత్సరం పాటు కొనసాగింది.

వాస్తు నిర్మాణం
ప్రస్తుత స్థితి
ఉనికి
చరిత్ర