హిందుమహా సభ అను సంస్థ 1914 లో స్థిర రూపములో స్థాపించబడినప్పటికీ 1906 లో ముస్లీంలీగు స్థాపింపబడినప్పటినుండి అంకురించినటుల కనబడుచున్నది. ఆ సంస్థ స్థాపించిన వ్యవస్థాపకులలో మదన్మోహన్ మాలవ్యాగారు ప్రముఖులు. 1922లో హిందుమహా సభ అద్యక్షుడైన మాలవ్య గారు హిందుమతస్తులను మహమ్మదీయులుగా పరివర్తనముచేయబడ్డవారి సంఖ్యనానాటికి ఏవిధముగా పెరుగుచుండినదో సంఖ్యలతో సహా విశదీకరించుతూ అంతకు క్రితసంవత్సరములో ఒక్క గుజరాత్ రాష్ట్రములోనే దాదాపు లక్షమంది హిందువులను మహమ్మదీయ మతమునకు మార్చినట్లుగ చెప్పుతూ ఆర్యసమాజమువారి శుధ్ది ఉద్యమమును సమర్ధించుతూ ఊతపలికారు. అంతేకాక ప్రతి గ్రామంనకో హిందూమహాసభ స్థాపించవలెనని హిందుమహాసభ అధ్యక్షునిగనుండిన రోజులలో మాలవ్యగారు ప్రతిపాదించారు. 1947కు ముందు మహాసభవారి పలుకుబడివల్ల శాసనసభలలో కాంగ్రెస్సుపార్టీటి అధికస్తానములు గెలుపొందుటకు తోడ్పడెను. భారతదేశానికి స్వతంత్రము రాకముందు రాజకీయపార్టీగా ప్రాముఖ్యత లేకపోయినప్పటికిని రాజకీయముగా పలుకుబడిగలిగిన ప్రముఖులైనవారు సభ్యులుగాను, అధ్యక్ష్యునిగా నుండుటచే జాతీయ కాంగ్రెస్సు పార్టీ కార్యాచరణలో ఈ సంస్థవారి అభిప్రాయములను దృష్టిలోనుంచుకుని ముందుకుసాగుచుండెను.1937 సంవత్సరములో జరిగిన జనరల్ ఎన్నికలలో హిందు మహాసభ పార్టీ తరఫున పోటీ చేసి గెలుపొందిన స్థానములో కేవలము నాలుగే అదికూడా కేవలము సింద్ ప్రావిన్సులో (రాష్ట్రము) మరల 1946 ప్రొవెన్సియల్ ఎన్నికలలో కేవలము రెండే రెండు రాష్ట్రములలో (బెంగాలు, బొంబాయి ప్రావిన్సులు) ఒక్కో స్థానము పొందగలిగెను . అయినప్పటికీ హిందుమహాసభ సభ్యులుగానున్నవారు కూడా కాంగ్రెస్సు ప్రవెశపెట్టిన స్వరాజ్యోద్యమములలో బాగస్వాములుగచేరి వాటిని అమలుచేసిరి. చిరకాల కాంగ్రెస్సు వాది, హిందుముస్లిం సఖ్యతకోరినవాడైన మదన్ మోహన్ మాలవ్యా 1922 లో హిందుమహసభ వ్యనస్థాపకునిగా గుర్తింపుపోంది 1923 దాకా ఆ సంస్థకు అధ్యక్షత పదవి వహించెను. 1928 లో సైమన్ కమిషన్ విచారణ సంఘమునకు వ్యతిరేకముగా కాంగ్రెస్సు చేపట్టిన ఆందోళనలోను, 1932 లోసహాయనిరాకరణోద్యమములోను మాలవ్యజీ చేసిన కృషి గణనీయమైనది. మాలవ్య హిందుమహాసభ అధ్యక్షుడుగా హిందు ముస్లిముల సఖ్యతకు ప్రయత్నముచేసెను. హిందు-ముస్లిముల ఘర్షణలు, వైరములు చరిత్రాత్మకముగానెంత ప్రసిధ్ధమైనవో ఈ రెండు మతస్తులమధ్య సఖ్యత కూడా అంతచారిత్రకమైనది. గాందీ నాయకత్వమున నడచిన కాంగ్రెస్సు కూడా హిందు ముస్లిముల సఖ్యతకోరినదైన సిధ్ధాంతము కలిగియుండెను. హిదు మహాసభ సంస్ధలో ప్రముఖులైనమరికొందరు కూడా మొదట కాంగ్రెస్సులోనుండినవారే. కాంగ్రెస్సునుండి హిందుమహాసభలో సభ్యులుగనుండి మరి అక్కడనుండి వేరు వేరు హిందుమత సంభందమైన సంస్థలు స్థాపించారు. అట్టివారిలో కొందరు <br>
(1) బి.యస్ మున్జె (1927-1937 మధ్య అధ్యక్షుడు) <br>
(2) కె.బి హెడ్జవార్ . తదుపరి 1925లో రాష్ట్రియ స్వయం సేవక సంఘమును స్థాపించెను. <br>
(3) వినాయక్ దామోదర్ సావర్కర్ (1937-1943 లో అధ్యక్షుడు) హిందు సంఘటన అను సంస్థతో సంబంధముకలిగియుండెను <br>
(4) శ్యాంప్రసాద్ ముఖర్జీ భారతీయ జనసంఘ్ ను స్థాపించెను.<br>
(5) నారాయణ భాస్కర ఖరె (1949-51 మధ్య అధ్యక్షుడు). <br>
1909 సంవత్సరపు రాజ్యాంగసంస్కరణల చట్టము ప్రకారము జరిగిన శాసన సభ ఎన్నికలలో ముస్లింలీగు కన్నా కాంగ్రేస్సు వారికి అధికసంఖ్యలో గెలుపొందుటకు కాంగ్రెస్సుకు హిందుమహా సభవారి సహకారము లభించు చుండెను. అటుతరువాత 1919 సంవత్సరపు రాజ్యాంగచట్టము ద్యారా జరిగిన మరికొన్ని సంస్కరణల, 1935రాజ్యాంగచట్టముచేయకమునుపు1932లో బ్రిటి్ష్ ఇండియా రాజ్యాంగమంత్రి సర్ శామ్యుఎల్ హోర్ (Sir Samuel Hoare) భారతదేశములోని దలిత వర్గములకొరకు ప్రత్యేక నియోజకవర్గ ప్రతిపాదన గాందీ తీవ్రముగా ఖండించి ఆపుచేయుటకు నిరాహారదీక్షచేపట్టెను. దలితలు హిందువులనియు వారికి వేరు నియోజగవర్గము పెట్టుట హిందువులను విభజించుటయేనని గాందీ నొక్కి వక్కాణించెను. హిందుమహాసభవారు గాందీజీతో ఆ విషయములో ఏకీభవించిరి. ఆ సందర్భములో డాక్టరు భీంరావ్ రాంజీ అంబేడ్కర్ (బబాసాహెబ్ అంబేద్కరు) గాందీ భావములకు వ్యతిరేకతజూపినను చివరకు గాందీనిరాహారదీక్ష మాన్చుటకు గాందీతో వప్పుకుని ప్రత్యెక నియోజకవర్గము బదులు రిజర్వేషన్లు నియమించుట ప్రతిపాదించెను. 1935 సంవత్సరపు రాజ్యాంగచట్టము ద్వారా ప్రవేశపెట్టిన కేంద్ర, రాష్ట్ర శాసన సభల ఎన్నికలకు కాంగ్రెస్సు- ముస్లింలీగు పోటాపోటీగా నుండిన కాలములో కాంగ్రెస్సు నాయకులు హిందుమహాసభ మదత్తు కోరుచుండెడివారు.
హిందు మహాసభయెక్క ప్రాముఖ్యత తెలుపుటకు చెప్పదగ్గవిశేషములలో <br> (1) లాలా లజపతి రాయిగారు చేసిన ఒకానొక బహిరంగ ప్రతిపాదన. పంజాబు కేసరి అనిప్రసిధ్దిపొందిన లాలా లజపతిరాయ్ తీవ్రజాతీయవాది. 1920లో కాంగ్రెస్సు మహాసభకు అధ్యక్షుడు. ఆయన డిసెంబరు 1924లో ట్రిబ్యూన్ అను వార్తాపత్రికలో ప్రచురించిన అనేక వ్యాసములలో ముస్లిం లీగు, మహ్మద్ అలి జిన్నాయొక్క రాజకీయ ఎత్తుగడలు, వారి ఆందోళనలను ఖండించుచూ కాంగ్రెస్సుయోక్క మెత్తదనపు ప్రతీకారమును విమర్శించి కాంగ్రెస్సువారు హిందు మహాసభను తమ ప్రతినిధిగా (mouth piece) నియమించవలెనని ప్రతిపాదించెను. <br> (2) 1928లో మోతీలాల్ నెహ్రూ అద్యక్షతన జరిగిన అఖిలపక్షసమావేశముయొక్క నివేదికను ముస్లిముల నాయకుడైన షౌకత్ అలి వ్యతిరేకించి ఆ నివేదిక హిందు మహాసభవారి అభిమతానుసారము తయారుచేయబడినదని ఆరోపించెను. <br>
1945 దాకా బ్రిటిష్ సార్వభౌములు భారతదేశమునకు స్వరాజ్యమిచ్చుటకు సిధ్ద పడలేదు. (చూడు:భారతదేశపు బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యఅస్తమయము) బ్రిటిన్ లో చర్చిల్ (Sir Winston Churchill) తరువాత 1945లో క్లెమెంట్ అట్లీ (Clement Atlee) ప్రభుత్వము అధికారములోకి రాగనే భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యమునిచ్చుటకు నిశ్చయించి క్రిప్సు (Sir Stafford Cripps) అధ్యక్షతన మరిద్దరు సభ్యులతో భారతదేశానికి పంపెను. అప్పటి వైస్రాయి లార్డు వావెల్ ( Archibald Percival Wavell) తో కలసి ఆ క్రిప్సు సంఘము భారతదేశములో అప్పటిలోనున్నటువంటి సకల పక్షములతో సంప్రతింపులు జరిపి దేశమును విభజించమన్న జిన్నా ప్రతిపాదనను తిరస్కరించి విశాల భారతదేశముగనే వుంచి మూడు అరలుగల ఉమ్మడి పరిపాలనా రాజ్యాంగమును రెండు మెలికలగల రాజ్యతంత్రముచే ప్రతిపాదించి సమ్మతమును తెలిపి, సమ్మతమైనచో జిన్నా-నెహ్రూ బృందముతో ప్రభుత్వమునేర్పరచమనిరి. ఆ విధమైన క్రిప్సు సంఘపు తీర్పు (Constitutional award)కు ముస్లింలీగు, కాంగ్రెస్సు పార్టీలు సమ్మతిని తెలిపాయి గాని కాంగ్రెస్సువారు జిన్నాతో ప్రభుత్వమును నిర్మించుటకు వప్పుకునలేదు. జిన్నాతో అట్టి ఉమ్మడి ప్రభుత్వమేర్పరచుటకు నెహ్రుకు హిందుమాహ సభ వారి సమ్మతి కలిగియుండలేదని తోచుచున్నది. వైస్రాయి వావెల్ కాంగ్రెస్సులేకుండా ముస్లింలీగుని ప్రభుత్వమునడుపమని ఆహ్వానించలేదు. దాంతో జిన్నా ఉగ్రు డై క్రిప్సు సంఘపు తీర్పునకు తమ పార్టీవారిచ్చిన సమ్మతిని ఉపసంహరించి తమ ఆందోళనను మరింతవధృతముచేశాడు. పాకిస్తాన్ అను దేశము ఏర్పడేవరకూ హింసాత్మక చర్యలకు కూడా వెనకాడవలదని ప్రోదల్బించినందున కలకత్తా మహానగరములోను ఇతర నగరములలోను ముస్లిం-హిందు ఘర్షణలు అతితీవ్రముగా చెలరేగినవి. చాల ప్రాణనష్టముసంభవించింది. అట్టి విషమించిన పరిస్థితులలోకూడా దేశ విభజనకు గాంధీజీ ఇష్టపడలేదు. కానీ హిందు ముస్లిముల హింసాకాండలు వదృతముగా చెలరేగినందున నెహ్రూ గాందీని వప్పించటం తదుపరి దేశమును ఇండియా పాకిస్తాన్గా విభజించటము జరిగింది. దేశవిభజనకు గాందీ వప్పుకున్నందుకు హిందుమత తీవ్రవాదులు ఏవరైతే హిందు మహా సభనుండి విడిపడి ఇతర తీవ్రవాదక సంస్థలలో సభ్యులుగానైతిరో వారు గాందీ పై కసి పూనిరి. అంతేగాక అంతకు చాలకాలమునకు ముందు సహాయనిరాకరణోద్యమము ఖిలాఫత్ ఉద్యమదారులకనుగుణముగా ప్రతిపాదించినందులకే గాందీ మీద వీరికి ద్వేషోద్రేకములు ఉత్పన్నమైనవి.

1947కు ముందు హిందు మహసభ నిర్వహించిన పాత్ర
మతప్రయోజిత సంస్థలు, హిందు-ముస్లిముల ఘర్షణలు
1947 తరువాత హిందు మహా సభకు సంబంధించిన చరిత్రాంశములు
పూర్వోత్తర చరిత్ర