భారతీయ వేద సాహిత్యంలో కానోపస్ నక్షత్రం ప్రాచీన ఋషులలో ఒకడైన అగస్త్య మహర్షికి ఆపాదించబడింది. జల ప్రక్షాళనకు ప్రతీకగా భావించబడే ఈ నక్షత్రోదయ సమయం హిందూ మహా సముద్రపు ప్రశాంత జలాలకు సరిపోతున్నట్లు ఉంటుంది.

ఉత్తరార్ధగోళంలో క్షితిజానికి బాగా దిగువన మాత్రమే దర్శనమిచ్చే ఈ నక్షత్రం గ్రీసు, రోమ్ ప్రధాన భూభాగాలలో నివసించే ప్రాచీన గ్రీకులు , రోమన్లకు కనిపించలేదు. అందువలనే ప్రాచీన గ్రీకు తాత్వికుడు ఎరొటస్ (Aratus) ఈ నక్షత్రం గురించి పేర్కొనలేదు.అయితే ప్రాచీన ఈజిప్షియన్లకు మాత్రం ఇది కనిపించేది. అలెగ్జాండ్రియా రేవుపట్టణం (ఈజిప్టు) నుండి ఎరాటోథెన్స్ , టోలెమి లు ఈ నక్షత్రాన్ని పరిశీలించి దీనిని కానోబస్ అని పిలిచారు.

నైఋతి అమెరికా లోని నవాజో ఆదిమ తెగ జాతి ప్రజలు ఈ నక్షత్రాన్ని మాయీ బిజో అని పిలిచేవారు. టెనెరిఫే ద్వీపవాసులకు (కేనరీ దీవులు) సంబందించిన 'గుంచే' పురాణంలో వర్ణించబడిన ఛక్సీరాక్సీ అనే దేవతతో ఈ కానోపస్ నక్షత్రం సంబంధం కలిగి ఉంది.

ఇజ్రాయిల్ లోని నెగేవ్, సినాయ్ ప్రాంతాలలో నివసించే బదౌన్ అరబ్ సంచార తెగ ప్రజలకు కూడా ఈ నక్షత్రం గురించి తెలుసు. వారు కానోపస్ నక్షత్రాన్ని సుహైల్ గా గుర్తించారు. పొలారిస్ (ధ్రువ నక్షత్రం) తో పాటు కానోపస్ నక్షత్రాన్ని కూడా వారు రాత్రివేళలలో దిక్కులను సూచించే నక్షత్ర సూచికగా ఉపయోగించారు. ఆయా ప్రాంతాల్లో ఈ నక్షత్రం క్షితిజానికి క్రింద అదృశ్యమవుతూ వస్తూ ఉండడం వలన, ఇది ఎల్లప్పుడూ స్థిరంగా కనిపించే పోలారిస్ నక్షత్రానికి తద్విరుద్ధంగా ఒక క్రమం తప్పకుండా మారుతూ వున్న నక్షత్రంగా ఉండేది. క్రీ.శ. 7 వ శతాబ్దంలో ఇస్లామిక్ శాస్త్రవేత్తలు ఈ నక్షత్రాన్ని అరబిక్ భాషలో 'సుహైల్' (سهيل) నక్షత్రంగా వ్యవహరించారు. సుహైల్ అంటే అద్భుతమైనదని అర్ధం.

ప్రాచీన చైనాలో పోరాట రాజ్య యుగం (క్రీ.పూ. 475) నాటి మూలాలను ఆధారంగా చేసుకొని, క్రీ.పూ. 2 వ శతాబ్దంలో హాన్ రాజవంశానికి చెందిన చైనీయ చరిత్రకారుడు "సేమా కియాన్" కానోపస్ నక్షత్రాన్ని పేర్కొనడం జరిగింది. చైనీయులకు వారి రాజధాని చాంగైన్ నగరం నుంచి ఈ కానోపస్ నక్షత్రం కనపడదు. అయినప్పటికీ మధ్యయుగంలో వారు తమ రాతప్రతి "దుంహుయాంగ్ నక్షత్ర పటం"లో ఈ నక్షత్రాన్ని దక్షిణ ధృవ వృద్ధునిగా (ఓల్డ్ మాన్ ఆఫ్ ది సౌత్ పోల్) పేర్కొనడం జరిగింది. క్రీ.శ. 724 లో తాంగ్ రాజవంశానికి చెందిన ప్రసిద్ధ చైనీయ ఖగోళ శాస్త్రవేత్త, బౌద్ధ సన్యాసి అయిన "యి జింగ్" (Yi Xing) కానోపస్ నక్షత్రంతో పాటు ఇతర సుదూర దక్షిణాది తారలను పరిశీలించేందుకు దక్షిణం వైపుగా ప్రయాణించాడు.

పసిఫిక్ మహాసముద్రంలో విస్తరించిన అనేక దీవులు, పగడపు దీవుల మధ్య నౌకాయానం చేసే పోలినేసియన్లకు రాత్రి వేళల దీవులను గుర్తించడానికి ప్రకాశవంతమైన నక్షత్రాలవసరం. ప్రాచీనకాలంలో రాత్రివేళలలో పసిఫిక్ దీవుల మధ్య పోలినేసియన్లు ప్రయాణించేటప్పుడు, ఆయా దీవుల మధ్య దూరాలను, ప్రత్యేక గమ్య స్థానాలను గుర్తించడానికి వారికి ఉజ్వలమైన సిరియస్ మరియి కానోపస్ నక్షత్రాలు నక్షత్ర దిక్సూచిలుగా ఉపయోగపడేవి. గ్రేట్ బర్డ్ లేదా మను అనే నక్షత్రరాశి ప్రాచీన పోలినేసియన్లకు బాగా సుపరిచితమైనది. ఇది రాత్రివేళ వారి వినీల ఆకాశాన్ని రెండు అర్ధ గోళాలుగా విభజిస్తున్నట్లు ఉండేది. ఈ గ్రేట్ బర్డ్ నక్షత్రరాశికి చెందిన దక్షిణ రెక్క అగ్రంలో కానోపస్ నక్షత్రం, శరీరభాగంలో సిరియస్ నక్షత్రం, ఉత్తర రెక్క అగ్రంలో ప్రోసియన్ నక్షత్రంలు ఉండేవి.

ప్రాచీన కాలంలో హావాయి ద్వీపవాసులు కానోపస్ నక్షత్రాన్ని అలీ-ఓ-కోనా-ఐ-కా-లెవా (దక్షిణ విస్తారానికి అధిపతి) అని పిలిచేవారు. 'హవాయిలోవా' , 'హవాయికి' ప్రజలు దక్షిణ-పసిఫిక్ మహాసముద్రంలో ప్రయాణించినప్పుడు నావిగేషన్ కోసం వారికి అవసరమయ్యే నక్షత్రాలలో కానోపస్ కూడా ఒకటిగా వుండేది.

న్యూజీలాండ్ కు చెందిన మావోరీ ప్రజలు కానోపస్ నక్షత్రాన్ని అనేక పేర్లతో పిలిచేవారు. తూర్పున కనిపించే ఒంటరి నక్షత్రంగా దీనిని అరికీ పేరుతొ వ్యవహరించారు. ఇది మావోరీ ప్రజలను రోదింపచేయడానికి,మంత్రోచ్ఛారణకు వారిని సమయాత్తం చేసే నక్షత్రంగా ఉండేది. వారు దీనికి అతుతహి, అతోహి, ఒంటరి నక్షత్రం మొదలైన పేర్లతో పిలిచేవారు. తరుచుగా ఏకాంతవాసం గడిపే తాపు ప్రజలలాగే ఈ నక్షత్రం కూడా ఆకాశంలో ఒంటరిగా వుండటం వల్ల వారి సంస్కృతిలో ఇది తాపు నక్షత్రం (పవిత్ర ఏకాంత నక్షత్రం) గా భావించబడింది.

మావోరీ ప్రజల సాంప్రదాయిక ఋతువు మరుఅరోవా ఆరంభంలో కనిపించే కానోపస్ నక్షత్రం, వారికి రాబోయే శీతాకాలంను ముందుగానే తెలియజేస్తుంది. దక్షిణాన కాంతి కిరణాలు చల్లటి తేమతో కూడిన శీతాకాలాన్ని సూచిస్తే, ఉత్తరాన తేలికపాటి చలికాలం గురించి ముందుగా తెలియచేస్తాయి. వారు ఈ నక్షత్రోదయ సమయంలో నైవేద్యం కూడా అర్పిస్తారు. మావోరీ పురాణాలలో ఈ నక్షత్రం అనేకసార్లు ప్రస్తావించబడింది. ఒక పురాణ కథ తాన్ దేవుడు ఆకాశంలో పాలపుంతను బుట్ట రూపంలో అల్లుతున్నప్పుడు, ఆ బుట్ట వెలుపల 'అతుతహీ' (కానోపస్ నక్షత్రం) ఎలా ఒంటరిగా మిగిలి పోయిందో తెలియచేస్తుంది. మరో పురాణం ప్రకారం ఆది దేవతలైన పాపా , రంగి ల యొక్క తొలి సంతానం అతుతహి. ఇతను మిల్కి వే లోకి అడుగుపెట్టటానికి నిరాకరించి దాని ప్రక్కలనే ఏకాంతంగా పెరగడం జరిగింది. పాలినేషియా అంతటా ఇతర నక్షత్రాలు , నక్షత్రరాశులకి కూడా ఇదే పేరు ఉపయోగించబడింది. న్యూజిలాండ్ దీవుల నుంచి చూస్తే దీని అస్తమయం క్షితిజానికి దిగువన అరుదుగా ఉండటంతో కాపి-పొటో (short horizon) అనే పేరుతో సూచించబడింది. సూర్యోదయానికి ముందు కనిపించే ఆఖరి నక్షత్రం కానోపస్ కావడంతో, దీనికి కౌవాంగ ("ఏకాంతం") అనే పేరు కూడా వచ్చింది.

బోట్సువానా లోని స్వానా ప్రజలకు ఈ కానోపస్ నక్షత్రం "నాకా" గా పరిచితం. శీతాకాలం చివరలో కనిపించే ఈ తార వారికి పవన ఉధృతిని, చెట్లకు ఆకురాలు సమయం ఆసన్నమైనదని సూచిస్తుంది. అక్కడి గొర్రెల కాపర్లకు గొర్రెలకు, పొట్టేళ్లతో జత కలపాల్సిన సమయం ఆసన్నమైనదని తెలియ చేస్తుంది. దక్షిణాఫ్రికాలోని సోతో, స్వానా , వెండా ప్రజలు కనోపస్ నక్షత్రాన్ని నాకా లేదా నంగ (హార్న్ స్టార్) అని పిలుస్తారు. జులు , స్వాజి తెగలు దీనిని ఖ్వెన్ క్వెజి (బ్రిలియంట్ స్టార్) అని పిలిచేవారు. వారికి ఈ నక్షత్రం మే నెల మూడవ వారంలో వేకువజామునే ఆకాశంలో దర్శనమిచ్చేది.

దక్షిణాఫ్రికా లోని వెండా ప్రజలలో కానోపస్ నక్షత్రాన్ని మొదటిసారిగా చూసిన వ్యక్తి ఒక కొండపై నుంచి ఫలాఫల కొమ్ము బూరను ఊదడం ద్వారా ఒక ఆవును బహుమతిగా పొందే ఆచారం వుంది. సోతో తెగ పెద్దలు కూడా ఆవును బహుమతిగా ఇవ్వడం ద్వారా వారి భూత వైద్యులచే ఎముకలతో చేసిన పాచికలను వేయించి, తద్వారా రాబోయే సంవత్సరంలో రాగల అదృష్టాన్ని ముందుగా పరీక్షించుకొనేవారు. దక్షిణాఫ్రికా లోని బుష్ మెన్ ఆటవికులకు చెదపురుగులు , ఎగిరే చీమలు కనిపించడానికి సిరియస్, కానోపస్ నక్షత్రాలు ఒక సంకేతంగా ఉండేవి. అంతేకాక వారు ఈ నక్షత్రాలకు చావు, దురదృష్టం కలిగించగల శక్తులున్నాయని నమ్మేవారు. ఆ కారణంగా మంచి అదృష్టాన్ని, నైపుణ్యాన్ని కోరుకుంటూ దానికోసం ప్రత్యేకంగా సిరియస్, కానోపస్ నక్షత్రాలను ప్రార్ధించేవారు.

బ్రెజిల్ లోని మాటో గ్రోస్సో రాష్ట్రంలో గల 'కాలాపాలో' మూలజాతి ప్రజలు కానోపస్ , ప్రోసియన్ నక్షత్రాలను కోఫాంగో "బాతు" గాను, కాస్టర్ , పొలాక్స్ నక్షత్రాలను దాని చేతులుగాను భావించేవారు. ఈ రకమైన నక్షత్ర సమూహ ప్రదర్శన వారికి రాబోయే వర్షాకాలాన్ని , వారి ప్రధాన ఆహారం 'మేనియాక్' లో రాగల వృద్హిని సూచించేది.

అర్గోనావిస్ అనే ఓడ ఆకారంలో కనిపించే ఒక సాంప్రదాయిక నక్షత్రరాశి యొక్క చుక్కానిగా కానోపస్ నక్షత్రాన్ని గుర్తించారు. ఈ విషయాన్ని క్రీ.శ. 1592 లో ఒక ఇంగ్లీష్ అన్వేషకుడు రాబర్ట్ హ్యూస్ తన రచన 'ట్రాక్టటస్ డి గ్లోబిస్' ద్వారా యూరోపియన్ పరిశీలకుల దృష్టికి తీసుకొనిరావడం జరిగింది.

పరిశీలనా చరిత్ర
వారసత్వం
నక్షత్రాన్ని గుర్తించడం
దృశ్యత