ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਕ੍ਸ਼ੇਮੇਂਦ੍ਰ ਦਾ ਨਾਮ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗ੍ਰੰਥ 'ਔਚਿਤਯਵਿਚਾਰਚਰਚਾ' ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ 'ਔਚਿਤਯ-ਸਿਧਾਂਤ' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ 'ਔਚਿਤਯ' ਨੂੰ ਹੀ ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਸ਼ੇਖਰ ਅਤੇ ਭੋਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹੋ ਇਕ ਆਚਾਰੀਆ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਮੁਖੀ (ਸਰਬਪੱਖੀ) ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਨੇਕ ਕਾਵਿਆਂ ਅਤੇ ਗਦਕਾਵਿਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਚਾਰੀਆ ਅਤੇ ਕਵੀ ਦੇ ਪਦ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਨੰਦ ਵਰਧਨ ਧੁਨੀ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦੇ, ਵਾਮਨ ਰੀਤੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦੇ ਅਤੇ ਕੁੰਤਕ ਵਕ੍ਰੋਕਤੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦੇ ਮੋਢੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਸ਼ੇਮੇਂਦ੍ਰ ਆਪਣੇ 'ਔਚਿਤਅ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ' ਦੇ ਮੋਢੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। 

ਨਾਮ ਅਤੇ ਉਪ-ਨਾਮ
ਜਨਮ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ
ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਰਚਨਾਵਾਂ
ਜਾਣ-ਪਛਾਣ