ਅਲੰਕਾਰ ਕਾਵਿ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਦ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਉਪਮਾ ਆਦਿਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਾਚਯ ਅਤੇ ਵਿਅੰਗ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਆਨੰਦਵਰਦਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ, “ ਜਦੋਂਂ ਅਲੰਕਾਰ ਵਾਚਯ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਵਿਅੰਗ ਹੁੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ‛ਅਲੰਕਾਰਧੁੁੁਨੀ’ ਹੁੰਦੀ ਹੈ”। ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਉੱਤਮ ਕੋੋੋਟੀ ਦਾ ਹੋ ਕੇ ਰਸਮਈ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਕਿਮਸ ਵਾਚਯ ਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਲੰਕਾਰ ਆਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਰਸ ਆਦਿ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਤੱੱਤ ਦੇ ਰੂਪ ’ਚ ਰਮਣੀਯਤਾ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਸਾਧਨ ਹੁੁੰਦੇ ਹਨ।

ਅਭਿਧਾ
ਧੁਨੀ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰ
ਧੁਨੀ￼ ਅਤੇ ￼ਔਚਿਤਯ
ਕਾਵਿ ਦੇ ਬਾਕੀ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ