ਹਿਜੜਾ ਸ਼ਬਦ ਬਹੁਤ ਵਾਰੀ ਗਾਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਜਿਆਦਾਤਰ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ। ‘ਹਿਜੜਾ’ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਇਹ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਹਿਜਰ ਸ਼ਬਦ ਰਾਹੀਂ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ। ‘ਹਿਜਰ’ ਤੋਂ ਭਾਵ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜ। ਸਮੁਦਾਇ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿਜੜਾ ਔਰਤ-ਮਰਦ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਸੁਤੰਤਰ ਸਮਾਜ ਬਣਾ ਕੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਹੈ।

ਹਿਜੜਾ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਰਥ ‘ਹਿਜ’ ਭਾਵ ‘ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ’ ਜਿਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਹੈ ਉਹ ਹਿਜੜਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਿਜੜਾ ਸਮਾਜ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਰਦੂ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਹਿਜੜਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਨਾਲ ਹੀ ਉਰਦੂ ਵਿੰਚ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਨੁੰ ‘ਖ਼ਵਾਜਾਸਰਾ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ‘ਹਿਜੜਾ’ ਪੁਰਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਲੈਂਗਿਕਤਾ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ‘ਯੂਨਕ’ (Euncuh) ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਹਿਜੜਿਆਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੁਨਕ ਤੋਂ ਭਾਵ ਲਿੰਗ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਪੁਰਸ਼ ਤੋਂ ਇਸਤਰੀ ਬਣਿਆ ਹਿਜੜਾ। Eunuch ਦਾ ਕੋਸ਼ਕ ਅਰਥ 'Castrated Male' (ਲਿੰਗ ਛੇਦ ਕੀਤਾ ਪੁਰਸ਼) ਹੈ। ਯੁਨਕ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਹਿਜੜਿਆਂ/ਕਿਨਰਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ
ਹਿਜੜਾ/ਕਿੰਨਰ-ਅਰਥ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਹਵਾਲੇ ਅਤੇ ਟਿੱਪਣੀਆਂ
ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਹਿਜੜਿਆਂ/ਕਿੰਨਰਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ