ਾਂ ਦੀ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਨਿਯਮ।
ੳ. ਮਾਤਿ੍ਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇ ਸਿਫਤੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਵਿੱਚ 

ਬਦਲਣ ਦਾ ਨਿਯਮ

ਅ. ਨਿਖੇਧ ਦਾ ਨਿਯਮ।

ਇਹ ਨਿਯਮ ਸਮੁਚੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ, ਸਮਾਜ,ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਿਚ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਵਜੋਂ ਸਾਡੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਏਂਗਲਜ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ - ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ,ਮਨੁੱਖੀ ,ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਗਤੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਸਮਾਜ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਦਵੰਦਵਾਦੀ ਛਾਲ ਵਾਂਗ ਇਨਕਲਾਬੀ ਅਮਲ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।

ਦਵੰਦਵਾਦੀ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਵਰਗ - ਪ੍ਰਵਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਾਮਾਨਯ ਮੁੱਢਲੇ ਸੰਕਲਪ ਕਹੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਵਰਗਾ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਨ ਵਸਤਾਂ ਵਿਚਲੇ ਸਾਂਝੇ ਗੁਣਾ ,ਸਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਉਨਾਂ ਨਿਯਮਾ ਦਾ ਵੀ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ੳਹ ਫੈਲਸਾਕੁਨ ਬਿੰਦੂ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਵਸਤਾ ਦੇ ਸਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ ਦਵੰਦਵਾਦੀ ਨਿਯਮਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਰਗਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਦਵੰਦਾਤਮਕ ਹੈ। ਨਿਯਮ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਰਤਾਰਿਆ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰਵਰਗਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨਾਂ ਦਾ ਸਾਧਾਰਣੀਕਾਣ ਹੀ ਹਨ।

ਨੀਂਹ ਉਸਾਰ- ਕਿਸੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਕੁੱਲ ਜੋੜ ਹੀ ਕਿਸੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਆਰਥਿਕ ਢਾਚਾਂ ,ਇਸਦਾ ਆਧਾਰ ਜਾਂ ਨੀਂਹ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨੀਂਹ ਹੀ ਸਮਾਜ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਚਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਮਾਜਿਕ ਆਰਥਿਕ ਬਣਤਰਾਂ ਦੇ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਮਝਿਆਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ੳ. ਆਦਿਮ ਸਾਮਵਾਦ।

ਅ. ਗੁਲਾਮਦਾਰੀ।

ੲ. ਜਾਗੀਰਦਾਰੀ।

ਸ. ਸ਼ਾਰਮੇਦਾਰੀ।

ਹ. ਕਮਿਯਉਨਿਜ਼ਮ।

ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ 'ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪਦਾਰਥਵਾਦ' ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਗਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਨੇ ਓਪਰਲੀਆ ਪੰਜ ਸਮਾਜਿਕ - ਆਰਥਿਕ ਬਣਤਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਰਾਂਹੀ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪੜਾਅ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਗੁਲਾਮੀ ਅਤੇ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਿਆਂ ਮਾਰਕਸ ਦੇ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਡਾਇਲੈਕਟਿਕਸ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ।

ਕਾਵਿ ਕਲਾ ਦਾ ਉਦੇਸ਼:
ਲੇਖਕ ਦਾ ਉਦੇਸ਼:
ਪ੍ਰਤਿਬੱਧਤਾ/ਪੱਖਪਾਤ:
'ਦਵੰਦਵਾਦੀ ਨਿਯਮ'