ਆਦਿਮ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਸਭਿਅਕ ਮਨੁੱਖ ਬਣਨ ਦੇ ਲੰਮੇ ਵਿਕਾਸ ਪੜਾਅ ਦੌਰਾਨ ਹਾਸਾ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਹਿਮ ਤੱਤ ਰਿਹਾ ਹੈ ।ਹਾਸਾ ਕੇਵਲ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਸਾਡੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਵੀ ਤੰਦਰੁਸਤ ਬਣਾਉਣਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਕਲਾ,ਸਾਹਿਤ,ਸਭਿਆਚਾਰ,ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਹਾਸ-ਵਿਅੰਗ ਇਕ ਗੌਰਵਮਈ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ।ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਚੁਟਕਲੇ,ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਟੋਟਕੇ,ਟਿਚਰਾਂ,ਮਖੌਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ਨੁਮਾ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਹਨ।ਸਹਿਜ ਸੁਭਾਅ ਖਿੜਖਿੜਾ ਕੇ ਹੱਸਣਾ ਜਿਥੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਰੱਬੀ ਨਿਆਮਤ ਹੈ ਉਥੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਜਿਊਣ ਜੋਗਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵੀ ਸਹਾਇਕ ਸਾਬਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਜਦੋ-ਜਹਿਦ ਦੌਰਾਨ ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਮਾਨਸਿਕ ਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਦੋ ਹੱਥ ਕਰਦਾ ਹਾਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਾਂ ਹਾਸ,ਵਿਅੰਗ,ਟਿਚਰਾਂ,ਚੁਟਕਲੇ,ਤਮਾਸ਼ੇ ਉਸਨੂੰ ਰੂਹਾਨੀ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

1ਸਭਿਅਕ ਵਿਅੰਗ
ਹਾਸ-ਵਿਅੰਗ ਭਾਰਤੀ ਪਰੰਪਰਾ
ਜਾਣ-ਪਛਾਣ
ਸਹਾਇਕ ਪੁਸਤਕਾਂ