ਅਸੀ ਗੰਦੀਲੇ ਜਾਤ ਕਮੀਨੇ ਸਭ ਕੋਈ ਸਾਥੋ ਡਰਦਾ
ਮੰਗਣ ਖੈਰ ਜਾਈਏ ਜਿਸ ਵਿਹੜੇ ਦੁਰ ਦੁਰ ਡੁਰ-2 ਕਰਦਾ
ਆਪੇ ਝਿੜਕੇ ਆਪੇ ਦੇਵੇ, ਸਾਥੋ ਕੁਝ ਨਾ ਸਰਦਾ।

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਤੋ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਵੀ ਬਹਾਦਰ ਵੇਦਾਂਤ ਦੇ ਫ਼ਲਸਫੇ ਤੋ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ, ਪਰੰਤੂ ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਚ ਘਰੜ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਜਾਤੀ ਸੂਫ਼ੀ ਅਕੀਦਿਆਂ ਨੂੰ (ਕਰਮ ਯਗ` ਅਤੇ ‘ਮਾਇਆ`) ਆਦਿ ਦੂਜ਼ੇ ਹਿੰਦੂ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨੇ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਅੋਪਰ ਮਾਇਆ ਦਾ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਬਹਾਦਰਹ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਅਕੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ‘ਬੰਗਾਲਣ` ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਬੰਗਾਲਣ ਤੋ ਉੋੋਸਦੀ ਮੁਗਦ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਜਾਦੂਗਰਨੀ ਤੋ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਸੇ ਉਪਰ ਲਿਖੀ ਉਸਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ- ਬੰਗਾਲਣ-ਨਾਮਾ8 ਹੈ।
ਮਹਿਜ਼ ਦੋ ਸਰੱਖਿਆਤ ਪੰਨਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉਤੇ ਕਵੀ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਬਾਰੇ ਨਿਰਣਾ ਕਰਨਾਹ ਸਿਆਣਪ ਨਹੀ ਹੋਵੇਗੀ।। ਇਥੇ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਕਰਨਾ ਕੁਥਾਵਾਂ ਨਹੀ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਕਵੀ ਦੀ ਮਾਇਆ ਤੋ ਕੀ ਮੁਗਦ ਹੈ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਇਆ ਇਕਕ ਗੁੱੱਝੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਜ਼ੋ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਸਮੱਰਥਾ ਨਾਲ ਖਿਲਵਾੜ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਇਹ ਭਰਮਾਉੂ ਅਤੇ ਦੁਰਾਕਰਮੀ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਜਰੂਰੀ ਨਹੀ। ਉਸਨੇੇ ਇੱਕ ਰਾਜੇ ਦੇ ਧਾਕੜ ਜਿੱਤ ਲਈ ਮੋਹ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਰੂਪੀ ਬੰਗਾਲਣ ਦੀ ਬੰਸਰੀ ਦੀ ਧੁਨ `ਤੇ ਮੁਗਧਾ ਹੋ ਕੇ ਸੰਸਾਰੀ ਵੱਲੋ ਪੂਰੀ ਤਦਾ ਬੇਨਿਆਜੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਰੱਬੀ-ਪਿਆਰਾ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਦੱਸਿਆ।
ਕਵੀ ਬਹਾਦਰ ਦਾ ਖੁਦਾ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਤੇ ਮੁਕਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਲੇ ਦੋਹੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟਾਇਅ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਾਗ ਸਬਦ ਗੁਦੈਲਾ ਕਲਮਾਂ ਗੁਰ ਇ ਸਾਜ ਬਤਾਇਆ
ਕਸਰਤ ਬੰਦ ਨਮਾਜ ਧੰੁਦਾਲਿਓ ਗਹ ਵਹਿਦਤ ਤੇ ਲਾਇਆ।

ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਭਾਵੇਂ ਜਾਹਰਾ ਤੋਰ ਤੇ ਸਾਦਾ ਤੇ ਸਰਲ ਹੋ ਪਰ ਅਸਲੋਂ ਕੁਝ ਜਟਿਲ ਹੋ। ਉਹ ਆਮ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸਬਦ ਤੇ ਪਦ ਵਰਤਦਾ ਹੈ।ਪਰ ਇਨ੍ਹਾ ਦੇ ਅਰਥ ਬਹੁਤ ਸੂਖਮ ਤੇ ਮਹੀਨ ਦੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤੱਥ ਅਕਸਰ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤਰਜਮੇ ਸਮੇਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਗਹਿਰ ਗੰਭੀਰ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਸੂਫ਼ੀ ਵਾਦੀ ਦੀ ਸਮਝ ਕਚ ਘਰੜ ਪਰੰਤੂ ਵਿਵਹਾਰਿਕ ਜਾਪਦੀ ਹੈ ਉਸ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤਾ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਕਿਉੱ਼਼ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਸੀਮਤ ਜਿਹੇ ਨਮੂਨੇ ਹੀ ਹਨ।
ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ ਚਾਚੜਾਂ (1843-1901
ਅਲੀ ਹੈਦਰ (1690-1785)
ਬਹਾਦਰ
ਆਕਿਲ ਸ਼ਾਹ