ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਗਾਇਨ ਵਿਧਾ ਹੈ ‘ਛੱਲਾ’ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਮਵਰ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਗਾ ਕੇ ਚੰਗਾ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਿਆ ਹੈ। ‘ਛੱਲੇ’ ਦੇ ਸਰਸਰੀ ਜਿਹੇ ਅਰਥ ਕਰਦਿਆਂ ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਹੱਥ ਦੀ ਉਂਗਲੀ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਚਾਂਦੀ ਜਾਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਗਹਿਣਾ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੁੱਤ-ਮੋਹ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ‘ਛੱਲਾ’ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਨਾਇਕ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਛੱਲੇ ਨੂੰ ਜਨਾਬ ਸ਼ੌਕਤ ਅਲੀ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਲਮਬੱਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਨਾਇਤ ਅਲੀ ਸਨ। ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨਾਮਵਰ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਨਕਾਰ ਸਨ। ਛੱਲੇ ਦੀ ਅਸਲ ਕਹਾਣੀ ਕੁਝ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਝਨਾਂ (ਚਨਾਬ) ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਗੁਜਰਾਤ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਵਸੋਂ ਝਨਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਵੀ ਵਸਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਲਈ ਕੋਈ ਪੁਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਜਾਣ ਲਈ ਕੇਵਲ ਬੇੜੀ ਤੇ ਮਲਾਹ ਹੀ ਜ਼ਰੀਆ ਬਣਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਹੀ ਇੱਥੇ ਕਈ ਮਲਾਹ ਆ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬੇੜੀਆਂ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਲਾ ਦਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਲੋੜਵੰਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਮਿਥੀ ਗ਼ਰੀਬੀ-ਦਾਹਵੇ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ, ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਸੂਲ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਨਿਰਬਾਹ ਕਰਦੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੇੜੀ, ਛੱਲੇ ਨਾਮਕ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਪਿਓ ਦੀ ਵੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ, ਜੱਲਾ ਹੀ ਆਖ ਕੇ ਬੁਲਾਉਂਦੇ। ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤ, ਛੱਲੇ ਨੂੰ ਵੀ, ਇਹ ਨਾਂ ਦਰਿਆ ਦੀਆਂ ਛੱਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਸਭ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਛੱਲਾ’ ਕਹਿ ਕੇ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਗ਼ਰੀਬ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਬੁਲਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਕਦੇ ਬੁਰਾ ਨਾ ਮਨਾਉਂਦੇ।
ਛੱਲਾ ਤੇ ਜੱਲਾ ਪਿਓ-ਪੁੱਤ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਸੀ। …ਕਦੀ-ਕਦੀ, ਗੁੱਸੇ-ਰਾਜ਼ੀ ਵੀ ਹੋ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪਿਓ-ਪੁੱਤ ਦਾ ਇਹ ਗਿਲ੍ਹਾ ਥੋੜ੍ਹਚਿਰਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਜਾਨ ਛਿੜਕਦੇ ਸਨ। ਛੱਲਾ ਉਸ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਪੁੱਤ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਬੁਢਾਪੇ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਘਰ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਰੋਸ਼ਨ ਚਿਰਾਗ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਓ ਦਾ ਸਭ ਕੁਝ। ਛੱਲੇ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਅੱਬਾ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਲੈ ਜਾਇਆ ਕਰਦਾ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸ਼ਤੀ ਚਲਾਉਣ ਦੇ ਗੁਰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਤਾਂ ਕਿ ਸਮਾਂ ਆਏ ਤੇ ਉਹ ਮਾਹਿਰ ਮਲਾਹ ਬਣ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸੰਭਾਲਣਯੋਗ ਬਣ ਸਕੇ।
‘ਛੱਲਾ’ ਸੋਲ੍ਹਾਂ-ਸਤਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਸੋਹਣਾ-ਸੁਨੱਖਾ ਗੱਭਰੂ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਗੁਜਰਾਤ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਮਲਕੋਵਾਲੀ ਪਿੰਡ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਬੋਲ-ਬਾਣੀ ਹੋਣ ’ਤੇ ਛੱਲੇ ਦਾ ਅੱਬਾ ਉਸ ਨੂੰ ਬੇੜੀ ਸੌਂਪ ਕੇ ਮਲਕੋਵਾਲੀ ਪਿੰਡ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਛੱਲੇ ਨੂੰ ਹਦਾਇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਸਵਾਰੀਆਂ ਲੱਦਣ ਅਤੇ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਬੇੜੀ ਠੇਲ੍ਹਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾ ਕਰੇ। ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਕੇ ਉਹ ਆਪ ਸਭ ਸੰਭਾਲ ਲਵੇਗਾ। ਉਸ ਦਾ ਬਾਪ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤ ਅਜੇ ਸਵਾਰੀਆਂ ਦਾ ਪੂਰ ਢੋਅ ਕੇ ਬੇੜੀ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਹਿਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਇਤਫ਼ਾਕਵੱਸ ਉਸ ਦਿਨ ਦਰਿਆ ਕੰਢੇ ਸਵੇਰੇ-ਸਵੇਰੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮਲਾਹ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਰੋਕਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਪਿਤਾ ਦੀ ਗ਼ੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਦਾ ਲਾਭ ਉਠਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕਿਸੇ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਸਨੇਹੀ ਨੂੰ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਮਿਲਣ ’ਤੇ ਦਰਿਆਓਂ ਪਾਰ ਲਿਜਾਣ ਦਾ ਇਕਰਾਰ ਕਰ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਛੱਲੇ ਦੀਆਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਗ਼ੌਰ ਫਰਮਾਓ:

‘ਛੱਲਾ’
= - ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ
‘ਛੱਲੇ’ ਦੇ ਸਰਸਰੀ ਜਿਹੇ ਅਰਥ ਕਰਦਿਆਂ ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਹੱਥ ਦੀ ਉਂਗਲੀ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਚਾਂਦੀ ਜਾਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਗਹਿਣਾ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੁੱਤ-ਮੋਹ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ‘ਛੱਲਾ’ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਨਾਇਕ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਛੱਲੇ ਨੂੰ ਜਨਾਬ ਸ਼ੌਕਤ ਅਲੀ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਲਮਬੱਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਨਾਇਤ ਅਲੀ ਸਨ – ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨਾਮਵਰ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਨਕਾਰ।